Bevalling en kraamtijd, met kraamzorg

Rond je uitgerekende datum volgen drie dingen elkaar op: eerst de bevalling, dan de dagen met kraamzorg aan huis en daarna de rest van de kraamtijd. De kraamverzorgende komt meestal tot en met dag acht, soms tot en met dag tien. Zes weken na de geboorte is er een nacontrole bij je verloskundige. Hieronder staat per onderdeel wat er gebeurt, wie je helpt en wat het kost, met de regels en het bedrag van 2026.

De bevalling in vijf fasen

Geen geboorte verloopt hetzelfde, maar de volgorde ligt vast. De KNOV, de Koninklijke Nederlandse Organisatie van Verloskundigen, beschrijft vijf fasen van een natuurlijke bevalling, die in elkaar overlopen:

Latente fase: je hebt weeën die wisselen in lengte, kracht en regelmaat, terwijl de baarmoedermond zacht en korter wordt. Bij een eerste baby duurt deze fase meestal tien uur of langer.
Actieve fase: de weeën komen regelmatig, volgen elkaar sneller op en duren langer, tot je volledige ontsluiting hebt (10 centimeter).
Overgangsfase: de weeën zijn op hun hevigst. Soms volgt een rustiger periode, in afwachting van persdrang.
Uitdrijvingsfase: je perst mee met de weeën tot je baby geboren is. Bij een eerste kind duurt dat gemiddeld één tot twee uur.
Nageboortetijdperk: de placenta komt bij de meeste vrouwen binnen 30 minuten na de geboorte.

Alles bij elkaar duurt het bij een eerste baby gemiddeld 12 tot 24 uur en bij een volgende 6 tot 12 uur. Bij negen van de tien vrouwen begint het met weeën, bij één op de tien met gebroken vliezen. Bijna 83 procent van de zwangeren in Nederland bevalt vaginaal; de anderen krijgen een keizersnede.

Je voorbereiden kan helpen om te ontspannen, schrijft de KNOV. Hoe je dat doet kies je zelf: met een cursus, met zwangerschapsyoga of door samen met je partner de fasen door te nemen.

Wanneer je de verloskundige belt

De verloskundige die je sinds de eerste zwangerschapscontrole begeleidt, spreekt in de laatste weken met je af wanneer je belt. Twijfel je of het begonnen is, dan mag je altijd overleggen. De KNOV noemt daarnaast situaties waarin je direct belt op het spoednummer, ook ’s nachts:

je denkt dat je gaat bevallen en bent minder dan 37 weken zwanger;
je vliezen breken en het vruchtwater is niet helder (groen, bruin of een andere kleur);
je vliezen breken terwijl je baby nog niet is ingedaald;
je verliest helderrood bloed, meer dan een beetje bij het afvegen;
de weeën zijn heel intens en je hebt het gevoel dat je moet poepen, want dat is mogelijk persdrang;
je maakt je zorgen, om welke reden dan ook.

Voel je je baby minder bewegen dan je gewend bent, wacht dan niet tot de volgende dag. Vanaf 28 weken hoor je je kind elke dag regelmatig te voelen. Bij twijfel neem je meteen contact op met je verloskundige of gynaecoloog.

Thuis, in een geboortecentrum of in het ziekenhuis bevallen

Met een gezonde zwangerschap zonder extra risico’s kies je zelf waar je bevalt. De drie plekken zijn dan volgens de KNOV even veilig. Is er een medische reden, dan beval je in het ziekenhuis bij een klinisch verloskundige of gynaecoloog.

Waar	Wie begeleidt je	Pijnstilling	Kosten
Thuis	Je eigen verloskundige en een kraamverzorgende	Geen medicijnen, wel een warme douche, een bad, een andere houding of massage	Volledig vergoed uit de basisverzekering, zonder eigen risico
Geboortecentrum	Je eigen verloskundige en een kraamverzorgende	In sommige centra lachgas, verder zoals thuis	Eigen bijdrage, die per centrum en per polis verschilt
Poliklinisch in het ziekenhuis	Je eigen verloskundige en een kraamverzorgende	In sommige ziekenhuizen lachgas. Voor een ruggenprik neemt het ziekenhuis de begeleiding over	Eigen bijdrage, die per ziekenhuis verschilt

Na een geboorte in het geboortecentrum of op de polikliniek ga je meestal binnen twee tot vier uur naar huis. Thuis beginnen betekent niet altijd thuis eindigen: volgens de KNOV ga je bij ongeveer de helft van de thuisbevallingen alsnog naar het ziekenhuis, meestal zonder spoed. Bij 3 op de 100 vrouwen is er wel haast en gaat de rit per ambulance.

Kraamzorg, uren en eigen bijdrage

De kraamverzorgende heeft twee taken. Tijdens de geboorte assisteert ze de verloskundige. In de dagen erna controleert ze jou en je baby, helpt ze bij het voeden en legt ze uit hoe je je kind verzorgt. Dit is volgens het Zorginstituut Nederland de regeling voor kraamzorg in 2026:

Aantal uren: minimaal 24 en maximaal 80 uur. Direct na de geboorte stellen de kraamverzorgende en de verloskundige vast hoeveel jij krijgt.
Duur: in principe tot en met dag acht, in sommige gevallen tot en met dag tien.
Eigen bijdrage: € 5,70 per uur voor zorg thuis. Bij 24 uur is dat € 136,80, bij 80 uur € 456,00.
Eigen risico: dat geldt hiervoor niet.
Geen eigen bijdrage: voor de assistentie tijdens de bevalling en voor kraamzorg in het ziekenhuis.

Hoeveel uur je krijgt hangt onder meer af van een ziekenhuisopname, van borstvoeding en van complicaties bij jou of je kind. Door een tekort aan kraamverzorgenden vallen de uren soms lager uit dan vastgesteld. Heb je een aanvullende verzekering, dan staat in je polis of die de eigen bijdrage geheel of gedeeltelijk vergoedt.

In de eerste week krijgt je baby ook de hielprik: een paar druppels bloed die het laboratorium onderzoekt op een aantal ernstige, zeldzame ziekten. De prik is gratis en vrijwillig. De uitslag volgt binnen vijf weken. Doe snel aangifte van de geboorte bij de gemeente, uiterlijk binnen drie dagen. Na die aangifte komt een hielprikmedewerker bij je thuis.

Wat de kraamtijd inhoudt en hoe lang hij duurt

De kraamtijd heeft volgens de KNOV geen vaste lengte. De meeste mensen bedoelen de kraamweek, de eerste vijf tot tien dagen. Anderen rekenen de eerste veertig dagen mee, ongeveer de tijd waarin je baarmoeder weer krimpt. De nacontrole na zes weken is een logisch moment om de periode af te ronden.

Wie je belt verschuift in die weken:

dag 1 tot en met 10: de verloskundige is het eerste aanspreekpunt voor vragen over je baby en komt een aantal keer langs;
na dag 10: de huisarts en het consultatiebureau nemen de medische zorg voor je baby over;
tot zes weken: met vragen over je eigen herstel, borstvoeding of stemming bel je de verloskundige.

Je lichaam herstelt ondertussen. Bloedverlies duurt tot ongeveer zes weken en neemt meestal af: in het begin heb je kraamverband nodig, na een week of twee volstaat vaak gewoon maandverband. Je baarmoeder trekt in die tijd samen door het hormoon oxytocine, wat je voelt als naweeën.

Bel je verloskundige (zie ook de belinstructies van de KNOV) als je na de bevalling:

opeens meer bloed verliest;
opeens meer buikpijn krijgt;
koorts of koude rillingen hebt;
erg duizelig bent;
zes uur na de bevalling nog niet hebt kunnen plassen;
een rode, warme en pijnlijke plek op je been hebt;
een rode of warme plek op je borst hebt met verhoging of koorts;
je zorgen maakt.

Rust hoort erbij. De KNOV raadt aan de eerste week veel in bed te blijven en daarna veel in huis. Bezoek mag je gerust iets laten doen, zoals de afwas of een boodschap. Verwacht in deze weken niet te veel van jezelf, ook niet als het om zwangerschapskilo’s verliezen gaat, want je herstel en de zorg voor je baby kosten al veel energie.

Blijf je somber of angstig? Of denk je op een nare manier terug aan de geboorte? Vertel dat dan aan je verloskundige of kraamverzorgende, die je verder helpen.

Wat je voor de bevalling al regelt

Een deel van het werk zit vóór de uitgerekende datum. In deze volgorde:

Meld je aan bij een kraamzorgorganisatie. Bij veel organisaties gaat dat vanaf de twaalfde week. Ongeveer twee maanden voor de uitgerekende datum volgt het intakegesprek.
Lees in je polis na met welke organisaties je verzekeraar een contract heeft en wat je aanvullende verzekering van de eigen bijdrage vergoedt.
Bespreek met je verloskundige waar je wilt bevallen en zet je wensen in een geboorteplan.
Zorg dat je vóór 37 weken een kraampakket en bedverhogers in huis hebt, ook als je niet thuis bevalt.
Zet vanaf 37 weken een bevaltas klaar met kleding, je identiteitskaart, je zorgpas en de zwangerschapskaart.
Spreek af wie in de kraamweek kookt en het huishouden doet, zodat jij rust krijgt.