Tienermoeders

Volgens de United Nations Family Planning Association (UNFPA), het Bevolkings Fonds van de Verenigde Naties, wordt jaarlijks bijna een kwart van de meisjes tussen de 15 en 19 jaar moeder. Dat betekent dat ieder jaar meer dan 14 miljoen tienermeisjes moeder worden. De meeste jonge moeders zijn in de ontwikkelingslanden te vinden.

	Percentage van de totale bevolking
Wereld	6
Afrika	12
Azië	4
Europa	2
Latijns-Amerika	8
Noord-Amerika	5
Oceanië	3

bron: World Population Data Sheet 1998, Population Reference Bureau

In Europa bestaan er grote verschillen tussen de diverse landen. In 1995 was het aantal levend geboren kinderen van vrouwen van 15-19 jaar bijvoorbeeld in:

Engeland , Wales	28.4 per 1000
Oostenrijk	15.6 per 1000
Ierland	15 per 1000
Noorwegen	13.5 per 1000
Duitsland	12.5 per 1000
Frankrijk	10.0 per 1000
België	9.1 per 1000
Denemarken	8.3 per 1000
Spanje	7.8 per 1000
Zweden	7.7 per 1000
Italië	6.9 per 1000
Zwitserland	5.7 per 1000
Nederland	4.2 per 1000

bron: Family planning perspectives 2000, 32 (1), p. 16

De laatste jaren worden in Nederland tussen de 4000 en 4500 meisjes tussen de 15 en 19 jaar zwanger, dat is 10 per 1000 meisjes in die leeftijdsgroep. Van iedere tien zwangerschappen worden er zes uitgedragen, de andere vier eindigen in een abortus. Er worden dus jaarlijks ruim 2000 meisjes voor hun 20ste jaar moeder. Slechts een enkele keer wordt een kind afgestaan ter adoptie. Volgens zeer globale schattingen wonen er rond de 4000 en 8000 tienermoeders in Nederland.

Levendgeborenen naar leeftijd van de moeder per 1000 vrouwen tussen 15-19 jaar:

	1985	1990	1995	1996	1997	1998	1999
15 jaar	0,3	0,4	0,3	0,4	0,4	0,4	0,4
16 jaar	1,2	1,5	1,0	1,0	1,2	1,3	1,5
17 jaar	3,2	4,3	2,6	2,5	2,6	2,9	3,5
18 jaar	6,8	8,6	6,1	5,5	5,8	5,8	6,4
19 jaar	13,3	14,5	11,1	11,3	11,7	11,9	13,4
15-19 jaar	5,0	6,4	4,2	4,1	4,4	4,5	5,2

bron: Statistisch jaarboek 2000 (CBS)

Uit bovenstaande cijfers wordt duidelijk dat het bij tienermoeders voor het overgrote deel gaat om meisjes van 18 en 19 jaar en dat het aantal jongere moeders erg klein is (nog geen één op de vijf).

In Nederland komt ruim éénderde van de tienermoeders uit de grote steden. Vooral allochtone meisjes zijn oververtegenwoordigd in de groep tienermoeders. Onder Turkse meisjes worden 31 van de 1000 tieners moeder, bij Antilliaanse meisjes is dit 40 op de 1000 en onder Surinaamse meisjes 17 per 1000. De laatste jaren zien we een toename in tienermoeders afkomstig uit asielzoekerslanden. Het jonge moederschap bij allochtonen is voor een deel cultureel bepaald, in sommige landen is het nu eenmaal normaal om op jonge leeftijd moeder te worden. In Nederland is bijna de helft van de tienermoeders ongehuwd. Dit percentage verschilt erg per bevolkingsgroep, onder Antilliaanse tienermoeders is bijna 95% ongehuwd, terwijl Turkse en Marokkaanse meiden bijna allemaal gehuwd zijn. Nederlandse meiden zijn voor 35% gehuwd en in totaal woont 50% samen met de vader van het kind.

Naast eerder genoemde culturele oorzaak van tienermoederschap heeft onderzoek uitgewezen dat veel tienermoeders een achtergrond hebben van psychisch (of seksueel) misbruik. Als belangrijkste reden voor het tienermoederschap wordt het verlangen naar liefde aangegeven. Hoewel de zwangerschap bij de meeste Nederlandse, Antilliaanse en Surinaamse meiden niet gepland is, draagt 60% de zwangerschap uit. 40% eindigt in een miskraam of abortus. Van de 60% die de zwangerschap uitdraagt, geeft de overgrote meerderheid aan dat de zwangerschap niet gepland was, maar het kind zeker wel gewenst. Verder blijkt dat tienermoederschap vaker voorkomt in de lagere sociaal-economische klasse.

Soms is het best moeilijk om te weten dat je zwanger bent. Vooral als je de pil gebruikt, kun je maandelijks gewoon ongesteld worden als je een week stopt met de pil. Het wel of niet ongesteld worden, is dus lang niet altijd een teken van wel of niet zwanger zijn. Vaak merk je wel veranderingen aan je lichaam of voel je je anders:


• Pijnlijke borsten
  Vanaf het begin van de zwangerschap kun je last hebben van pijnlijke gespannen borsten. Dit kan een teken zijn van zwangerschap, maar juist meiden in de pubertijd hebben door de groei van hun borsten ook vaak pijnlijke gespannen borsten zonder dat er sprake is van een zwangerschap.
• Misselijkheid
  Een heel veel voorkomende klacht, vroeg in de zwangerschap, is misselijkheid en soms braken. Vooral ochtendmisselijkheid komt veel voor. Ben je al een paar dagen 's ochtends misselijk, dan is het verstandig om te checken of je zwanger zou kunnen zijn. Heb je onbeschermd gevreeën? Ben je de pil een keer vergeten? Heb je antibiotica gebruikt tijdens de pil? Heb je kort nadat je de pil had ingenomen overgegeven of heb je diaree gehad? Dit kunnen allemaal redenen zijn waarom de pil niet betrouwbaar is en je dus zwanger zou kunnen zijn.
• Moeheid
  Vooral vroeg in de zwangerschap zijn veel vrouwen heel moe. 's Morgens als ze opstaan hebben ze al geen lust meer om iets te doen. Ben je normaal energiek en voel je je nu lamlendig? Denk er eens aan of je zwanger zou kunnen zijn.
• Zwaarder worden
  Als je niet extreem meer bent gaan eten en je wordt toch dikker, dan zou dit op een zwangerschap kunnen duiden. Het hoeft natuurlijk helemaal niet, maar als je twijfelt, doe dan toch eens een test. Sommige vrouwen worden al vroeg in de zwangerschap dikker, waarbij het niet altijd om een dikkere buik hoeft te gaan. Vetafzetting op de heupen komt bij zwangere vrouwen ook veel voor. Vooral als je al dikker bij je buik wordt, doe dan snel een test want vaak ben je dan al rond de 20 weken zwanger en is er echt geen tijd meer te verliezen.

Als je twijfelt of je zwanger bent, doe dan een zwangerschapstest. Doe dit ook zo snel mogelijk. Het heeft geen enkele zin om de test uit te stellen. Als je zwanger bent, is het toch zo en door uit te stellen maak je het alleen maar moeilijker. Hoe vroeger je het weet, hoe beter je aan het idee kunt wennen, maar ook heb je dan nog de mogelijkheid om eventueel voor een abortus te kiezen. Je kunt de zwangerschapstest zelf kopen, maar je kunt ook naar je huisarts gaan. Je huisarts heeft zwijgplicht, dus je hoeft niet bang te zijn dat hij of zij onmiddellijk je ouders zal inlichten. Dit gebeurt pas als jij dat wil. Zwangerschapstesten zijn betrouwbaar vanaf het moment dat je één dag over tijd bent.

Oké, je zwangerschap is een feit. Hoe moet je nu verder? Wanneer vertel je het aan je ouders en eventueel aan de vader van je baby? Vele vragen en onzekerheden komen op je pad, wat moet je nu?
Belangrijk is dat je eerst een beslissing neemt of je dit kind wilt houden. Probeer alle aspecten van het moederschap reëel onder ogen te zien. Het lijkt misschien leuk, zo'n klein baby'tje, maar vergeet niet dat er ook veel verantwoordelijkheid en consequenties aan zitten. Hoe gaat het bijvoorbeeld verder met je school? Waar ga je wonen? Hoe gaan je ouders reageren? Weet je wie de vader is en hebben jullie een relatie of was het een one night stand? Als je de vader kent en je hebt een relatie, hoe gaat hij reageren? Duizend en één problemen en vragen zullen er bij je opkomen. Problemen en vragen waar je niet alleen voor moet gaan staan. Er zijn voldoende instanties waar je als zwangere tiener terecht kunt. Onderaan deze pagina tref je een aantal instanties aan die speciaal zijn opgericht voor (en soms door) tienermoeders.

Ga met iemand praten (liefst een volwassene of lotgenote) die je kan helpen één en ander op een rijtje te zetten. Doe dit het liefst bij een onpartijdig iemand zodat je zeker weet dat de adviezen die je krijgt ook goede adviezen zijn en niet worden ingegeven door het voordeel dat die ander ziet in zijn/haar eigen belang.

Natuurlijk zul je ook je ouders moeten inlichten. Wacht hier niet te lang mee. Hoe ze ook gaan reageren, het heeft geen zin om er lang mee te wachten. Het feit ligt er toch en hoe ze ook gaan reageren, je kunt het maar beter zo vroeg mogelijk weten. Gelukkig valt het heel vaak mee en steunen ouders hun dochter volop in de zwangerschap. Maar stel dat jouw ouders heel boos worden, of erger nog, je het huis uitzetten. Dit kun je dan maar beter vroeg in de zwangerschap weten zodat je voor (tijdelijke) oplossingen kunt zorgen voordat de baby geboren wordt. Als je angstig bent om je ouders in te lichten, zoek dan iemand die je hier bij kan helpen. Dit kan een oudere zus/broer zijn, maar ook je huisarts kan een heel goede en onpartijdige hulp zijn. Op www.tienermoeders.nl kun je contact leggen met lotgenoten en lezen hoe zij deze moeilijke periode hebben doorstaan.

Het allerbelangrijkste is dat je niet te lang wacht met zaken te regelen. Het heeft immers geen zin om het weg te stoppen, vroeg of laat komt de zwangerschap uit en dan is het vaak alleen maar moeilijker. Wil je (anoniem) iets aan een deskundige vragen, mail dan naar de verloskundige verbonden aan deze site.

Over de hele wereld zijn er zeer veel onderzoeken gedaan naar de vraag of er een verhoogd medisch risico is bij een tienerzwangerschap. De meeste onderzoeken geven aan dat er verhoogde risico's zijn, voor vooral de foetus van een tienermoeder. De risico's zijn sterk afhankelijk van de leeftijd van de tienermoeder. Vooral jonge tienermoeders (13-17 jaar) lijken nogal wat verhoogde risico's te hebben. Uit onderzoeken blijkt dat hoe korter de tiener menstrueert, hoe groter de kans op complicaties is. Vooral tieners die minder dan 2 jaar gemenstrueerd hebben voor de zwangerschap zijn een risicogroep. Dit wordt veroorzaakt door de onrijpheid van de gynaecologische organen. De risico's worden hieronder op een rijtje gezet:
• Laag geboortegewicht
  Onder tienermoeders wordt een beduidend hoger percentage van kinderen met een (extreem) laag geboortegewicht gezien dan bij moeders tussen de 20 en 29 jaar. Vooral bij zeer jonge tienermoeders (13 tot 17 jaar) komt een (extreem) laag geboortegewicht vaak voor. De oorzaak van dit lage geboorte gewicht wordt gezocht in diverse oorzaken. Zo is bekend dat jonge meisjes vaak een slechtere leefgewoonte hebben. Ze eten meer junkfood, letten minder op gezonde voeding, roken vaker tijdens de zwangerschap en ook alcoholgebruik komt vaker voor in deze leeftijd. Daarnaast is het niet volgroeid zijn van het (gynaecologische) lichaam een oorzaak van het lage geboortegewicht. Een Canadees onderzoek, waarbij individueel voedingsadvies werd gegeven aan tienermoeders, gaf een significant verschil te zien in de uitkomst van de zwangerschap. Daarbij was niet alleen het geboortegewicht van de baby beduidend beter, maar ook andere complicaties kwamen minder vaak voor als tienermoeders gezonde voeding kregen voorgeschreven met voldoende vitaminen, koolhydraten en supplementen.
• Vroeggeboorte
  Ook voor vroeggeboorte geldt: hoe jonger de moeder, hoe groter het risico. Onder 13-15-jarigen is het risico zes keer hoger dan bij 20-29-jarigen, onder 16-17-jarigen is het risico tweeënhalf keer hoger en onder 18-19-jarigen is risico op een geboorte voor de 32e week van de zwangerschap anderhalf keer hoger. De oorzaak van vroeggeboorte wordt vooral gezocht in het biologisch niet volgroeid zijn van het lichaam.
• Kindersterfte rondom de geboorte of in de zwangerschap
  13- tot 15-jarigen hebben een verhoogd risico van 3 tot 4 keer zo hoog ten opzichte van 20-29-jarigen op zowel sterfte in de baarmoeder als sterfte rondom de bevalling of in de eerste week na de geboorte. Een groot deel van deze sterftes zijn terug te voeren naar een extreem laag gewicht van de baby. De baby krijgt in de baarmoeder dus niet voldoende voedingstoffen en kan hieraan overlijden. Daarnaast komen afwijkingen vaker voor in deze groep, die ook een oorzaak zijn van sterfte. 16-17-jarigen hebben een verhoogd risico van 1,4 tot 2 ten opzichte van 20-29 jarigen op zowel sterfte in de baarmoeder als sterfte rondom of in de eerste week na de geboorte. 18-19-jarigen hebben alleen een verhoogd risico van 1,4 op sterfte in de eerste week na de geboorte. Dit komt waarschijnlijk door het vaker voorkomen van aangeboren afwijkingen. Het verhoogde risico op sterfte wordt deels ook veroorzaakt doordat jonge tieners zich vaker dan gemiddeld onttrekken aan de zwangerschapscontroles of pas heel laat voor het eerst bij de verloskundige komen.
• Zwangerschapssuiker
  Vooral tienermoeders die te zwaar zijn (BMI boven de 27) hebben een groter risico op diabetes gravidarum oftewel zwangerschapssuiker. Zwangerschapssuiker kan, als het niet erkend wordt, leiden tot problemen bij de baby als extreme groei of juist achter blijven in groei, maar ook op sterfte.
• Kunstverlossing en keizersnede
  Hoewel hierboven allerlei verhoogde risico's zijn beschreven voor tienermoeders, is er ook nog goed nieuws. Tienermoeders blijken vaker vlotter te bevallen dan moeders in de leeftijd tussen de 20 en 29 jaar. Tijdens de bevalling wordt minder vaak een kunstverlossing gedaan en ook een keizersnede komt minder vaak voor bij tienermoeders.

Bij de risico's hierboven staan ook de oorzaken van die (ernstige) complicaties in de zwangerschap en rondom de geboorte. Veel van deze oorzaken zijn gelukkig door de tienermoeder zelf te voorkomen. Één van de belangrijkste oorzaken van complicaties is de slechte leefstijl die wordt gezien bij een groot deel van de tienermoeders.


• Voeding
  Gezonde voeding voor iedere zwangere belangrijk, maar voor tienermoeders is het nog eens extra belangrijk omdat zij extra voedingstoffen, mineralen en vitaminen nodig hebben voor hun eigen groei, naast alle stoffen die de baby dus extra nodig heeft. Iedere dag verse groenten en fruit, voldoende melkproducten voor de botopbouw en volkoren brood kunnen je helpen een moeilijke stoelgang te voorkomen. Je hebt behoefte aan meer ijzerinname als je zwanger bent, hier wordt in het hoofdstuk bloedarmoede uitvoerig op ingegaan. Gezond en gevarieerd eten is dus het motto. Heb je twijfels of je wel voldoende voedingsstoffen voor jezelf en je baby binnenkrijgt, neem dan contact op met de diëtiste die aan onze site verbonden is.
• Foliumzuur
  Uit onderzoek is gebleken dat het voorkomen van een open ruggetje en andere neurale buisdefecten voor een groot deel kan worden voorkomen door extra foliumzuur te gebruiken. Omdat de aanleg van alle belangrijke organen al heel vroeg in de zwangerschap begint, is het heel belangrijk om al voor de zwangerschap te beginnen met foliumzuur. Het advies is om 4 weken voor de zwangerschap al te starten (zodat je een goede foliumzuur status hebt op het moment van ontstaan van de zwangerschap) en door te gaan tot minimaal 10 weken zwangerschap. Als tienermoeder is de zwangerschap meestal niet gepland, dus zul je vaak geen foliumzuur hebben geslikt voor de zwangerschap. Begin dan in ieder geval met het slikken van foliumzuur zodra je weet of vermoedt dat je zwanger bent. Begin wel voor de 10e week van je zwangerschap, later heeft het slikken van foliumzuur waarschijnlijk niet zoveel zin meer.
• Niet eten
  
  Een aantal etenswaren wordt afgeraden om te eten tijdens de zwangerschap.
  • In verband met toxoplasmose wordt geadviseerd geen rauw vlees te eten, je groente extra goed te wassen en handschoenen te dragen als je in de tuin werkt. Toxoplasmose is een parasiet die voorkomt in de ontlasting van jonge poesjes, vandaar ook het advies geen kattenbak schoon te maken. Aaien en knuffelen met een kat kan absoluut geen kwaad. De toxoplasmoseparasiet is voor een volwassene ongevaarlijk. Als je ermee besmet raakt, merk je er bijna niets van, hooguit voel je je wat grieperig. Voor een ongeboren kind kan het zeer ernstige afwijkingen tot gevolg hebben als het ermee besmet raakt. Omdat katten vrij rondlopen en hun behoefte overal doen, kan de parasiet bij de koe binnenkomen als die vrij in de wei loopt. Zo kan de ontlasting van de kat ook in aanraking komen met groenten die op de koude grond geteeld worden. Om te voorkomen dat je besmet raakt, wordt dus afgeraden om rauw vlees te eten (biefstuk goed doorbakken, let op dat vlees van de barbecue goed gaar is) geen filet american, geen rauwe tartaar enz.
  • In verband met listeria wordt geadviseerd geen rauwe melkproducten te eten, dus geen melk rechtstreeks van de koe. Ook sommige Franse kazen worden van rauwe melk gemaakt, let hier dus op bij aankoop.
  • Verder moet je voorzichtig zijn met de inname van vitamine A. Een teveel aan deze vitamine kan afwijkingen bij de ongeboren vrucht veroorzaken. Veel vitamine A zit in lever en leverproducten zoals leverkaas, berliner, smeerleverworst, paté en dergelijke. Dit wil niet zeggen dat je helemaal geen leverproducten mag eten, maar sommige mensen nemen iedere dag 3 boterhammen met leverworst, dit is dus te veel. 1 boterham per dag kan geen kwaad.
  • Wees matig met dropgebruik. Alle dropsoorten bevatten stoffen die de bloeddruk verhogen. Aangezien hoge bloeddruk regelmatig voorkomt in de zwangerschap, kun je dus beter vanaf het begin matig zijn met drop.
  • Multivitaminen: bij gezonde en gevarieerde voeding zijn multivitaminepreparaten niet echt nodig. Toch is het aan tienermoeders aan te raden om extra vitaminen te gebruiken. Koop wel multivitaminen speciaal voor zwangere vrouwen. Deze zijn afgestemd op de behoefte in de zwangerschap en bevatten onder andere meer ijzer, minder vitamine A en meer foliumzuur dan standaard multivitaminepreparaten.
• Roken
  Roken is bijzonder slecht voor de ontwikkeling van de baby. We weten uit onderzoek dat roken het geboortegewicht van de baby verlaagt. Je hoort aanstaande moeders wel eens zeggen dat het alleen maar fijn is als de baby niet zo zwaar is, maar roken is echt heel schadelijk voor je baby. Het zorgt er niet alleen voor dat je baby (veel te) klein blijft, maar ook dat de placenta slechter doorbloed wordt. Dat kan weer kan leiden tot een loslating van de placenta en daarmee tot een verhoogde risico op sterfte van de baby. Sommige mensen denken dat minder roken ook helpt, maar onderzoek heeft uitgewezen dat minder roken niet effectief is. STOPPEN IS HET ENIGE MOTTO. Vind je het moeilijk om te stoppen, klik dan hier voor allerlei tips en ondersteuning.
• Alcohol
  Vanaf het begin van de zwangerschap moet alcohol zoveel mogelijk worden vermeden. Alcohol belemmert de normale ontwikkeling van de hersenen van de baby en kan voor ernstige afwijkingen zorgen.
• Drugs
  Softdrugs zijn waarschijnlijk net zo schadelijk als roken en alcohol en moeten dus vermeden worden in de zwangerschap. Harddrugs zijn nog veel schadelijker. Baby's van aan harddrugs verslaafde moeders maken meestal een ernstig verstoorde ontwikkeling in de baarmoeder door, niet alleen door de drugs, maar ook omdat deze moeders vaak onvoldoende op gezonde voeding en dergelijke letten. Daarnaast raakt je baby ook verslaafd en komt dus met ernstige complicaties ter wereld. Gebruik je drugs, neem dan contact op met een hulpverlener. Je bent nu immers ook verantwoordelijk voor dat kleine mensje dat in je groeit.
• Zwangerschapscontroles
  Veel risico's zijn te verminderen of in ieder geval tijdig te ontdekken als je vroeg naar de verloskundige gaat. Normaal gesproken ga je tussen de 10e en 12e week van je zwangerschap voor het eerst naar de verloskundige. Maar weet jij niet wanneer je zwanger bent geworden, maak dan zo snel mogelijk een afspraak zodat met de echo kan worden bepaald hoever de zwangerschap is gevorderd. Tijdens de zwangerschapscontroles zal je verloskundige onder andere je bloeddruk, gewicht en de groei van de baby controleren. Bij twijfel kan zij verwijzen naar de gynaecoloog die bijvoorbeeld een echo kan maken om te zien of de baby voldoende groeit. Zeker bij heel jonge tienermoeders is het verstandig om wat vaker in de zwangerschap een echo te maken ter controle van de groei. We weten namelijk dat die het grootste risico lopen op een baby met een (extreem) laag geboortegewicht.
  
  In principe kun je gewoon bij de verloskundige onder controle, er is geen noodzaak om direct al bij de gynaecoloog onder controle te gaan. Je verloskundige kan heel goed controleren of je baby goed groeit of dat er andere complicaties zijn. Zolang je gezond zwanger bent en er zijn geen complicaties kun je ook gewoon thuis bevallen (als de situatie thuis dat toelaat).

Onder de achttien jaar heb je geen recht op een bijstandsuitkering, je ouders zijn onderhoudsplichtig. Onderzoek wijst uit dat veel tienermoeders uit een lagere sociaal-economische klasse komen. Het zal voor deze ouders niet meevallen om voor hun tienerdochter en haar kind te zorgen. Financiële problemen komen dan ook veel voor bij tienermoeders.

Tot 18 jaar heb je wel recht op babybijstand van de gemeente, dit gaat om een bedrag van ongeveer 210 euro per maand. Daarnaast heeft iedere moeder natuurlijk recht op kinderbijslag. Vanaf het achttiende jaar kun je een bijstandsuitkering aanvragen bij de gemeente. Uitgebreide informatie over de uitkeringen en andere financiële regelingen is te vinden op een speciaal voor tienermoeders bestemd onderdeel van de website van JIP (Jeugd Informatie Punt).

Uiteraard kun je met vragen en problemen altijd bij je huisarts terecht. Maar speciaal voor tienermoeders zijn er ook diverse projecten door het hele land. Zo organiseert het FIOM inloopvoorzieningen voor tienermoeders. Hier kun je dus zonder afspraak binnenlopen. Er wordt door het FIOM hulp geboden in opvoedingszaken, maar ook met huisvesting en geldzaken. Verder zijn er bij het FIOM cursussen die je zelfredzaamheid vergroten of je positie op de arbeidsmarkt verbeteren.

In grote steden heb je vaak 'lotgenoten-projecten'. Dit zijn projecten die meestal zijn opgezet door (voormalige) tienermoeders en waar je terecht kunt voor steun en adviezen. Vaak helpen ze ook op allerlei praktische gebieden, bijvoorbeeld met tweedehands babyspulletjes. Hieronder vind je een (niet volledig) overzicht van projecten in het land. Bij www.fiom.nl vind je alle vestigingen van FIOM in Nederland.

Alkmaar	Inloopochtend voor jonge moeders en zwangere meiden
Almelo	Jonge Moedergroep Almelo
Almere	ATOP
Amsterdam	Mi Oso Es Mi Kas
Amsterdam	Activiteitenkalender
Apeldoorn	Jonge Moeders Apeldoorn
Arnhem	Supportproject voor tienermoeders
Assen	Jonge Moedergroep Assen
België	Praatgroepen Jong en Moeder
Den Haag	Supportproject voor tienermoeders
Den Haag	JIP informatiesite voor tienermoeders
Eindhoven	Inloopgroep
Enschede	Jonge Moeders Groep
Emmen	Telefonisch spreekuur
Emmen	Opvanghuis voor Tienermoeders
Groningen	Jonge Moedergroep Groningen
Hengelo	Jonge Moedercentrum DONNA
Hoorn	Inloopochtend voor jonge moeders
Rotterdam	Niet m'n moeder, niet m'n zus maar meer een soort vriendin
Rotterdam	Jonge Moeders Zelfstandig
Rotterdam	Jonge Moeders Eigenwijs
Rotterdam	Zij-aan-Zij
Rotterdam	Steady
Utrecht	JAM
IJsselstein	Jonge Moedergroep
Zwolle	Opvanghuis tienermoeders en zwangere meiden

Kijk op www.tienermoeders.nl als je meer informatie wilt over bovenstaande projecten

Tienermoeders.nl

Teenage pregnancy: risk factors for adverse perinatal outcome.

Maternal age as a risk factor for stillbirth. Khandait DW, Ambadekar NN, Zodpey SP, Vasudeo ND.

Nutrition in adolescent pregnancy. Lenders CM, McElrath TF, Scholl TO.

Past physical abuse is significantly correlated with pregnancy as an adolescent. Adams JA, East PL.

Teenage pregnancies and risk of late fetal death and infant mortality. Olausson PO, Cnattingius S, Haglund B.

The risk of teen mothers having low birth weight babies: implications of recent medical research for school health personnel. Roth J, Hendrickson J, Schilling M, Stowell DW.

Young maternal age and preterm labor. Hediger ML, Scholl TO, Schall JI, Krueger PM.

Ability of the Higgins Nutrition Intervention Program to improve adolescent pregnancy outcome. Dubois S, Coulombe C, Pencharz P, Pinsonneault O, Duquette MP.

Pregnancy in early adolescence: are there obstetric risks? Perry RL, Mannino B, Hediger ML, Scholl TO.

Maternal youth and pregnancy outcomes: middle school versus high school age groups compared with women beyond the teen years. Satin AJ, Leveno KJ, Sherman ML, Reedy NJ, Lowe TW, McIntire DD.

A retrospective analysis of adolescent pregnancies. Bozkaya H, Mocan H, Usluca H, Beser E, Gumustekin D.

Pregnancy in adolescents. A case-control study. Unfer V, Piazze Garnica J, Di Benedetto MR, Costabile L, Gallo G, Anceschi MM.

Adolescent pregnancies--is the outcome different? Weerasekera DS.