Winterhanden en wintervoeten

Tijdens het winterseizoen en na blootstelling aan kou krijgen mensen met winterhanden of wintervoeten last van pijnlijke en branderige, rode of paarsblauwe verkleuringen op de vingers of de tenen. Soms doen de verschijnselen zich voor aan de oren, neus of bovenbenen. Na verloop van tijd kunnen er kleine, jeukende, rode zwellingen op de huid ontstaan, die soms kapot gaan en wondjes of kloofjes vormen. Eenmaal terug in de warmte, bijvoorbeeld voor de kachel, wordt het jeukende en branderige gevoel tijdelijk erger.

De medische term voor winterhanden of -voeten is perniones. De verschijnselen kunnen lijken op het fenomeen van Raynaud, maar daarbij treden de klachten in kortdurende aanvallen op. Bij winterhanden of -voeten duren de klachten gemiddeld 2 tot 6 weken, waarna ze weer verdwijnen.

De klachten ontstaan door een afwijkende reactie van de kleine bloedvaatjes in de huid op vooral vochtige kou. Een normale reactie op kou is dat de kleine haarvaten die bloed onder de huid vervoeren, zich samentrekken om te voorkomen dat het lichaam te veel warmte verliest. Wordt het warmer, dan verwijden de haarvaten zich weer en herstelt de bloedtoevoer naar de huid zich. Bij winterhanden en wintervoeten vindt dit proces in extreme mate plaats. Uiteindelijk ontstaat er een ontstekingsreactie (vasculitis) in de kleine bloedvaatjes. De oorzaak daarvan is niet goed bekend. Er zijn aanwijzingen dat erfelijke aanleg een rol speelt. In sommige families komt de aandoening vaker voor. Mensen met winterhanden of -voeten hebben ook vaker last van overmatig transpireren.

Winterhanden en wintervoeten komen meer voor bij mensen die op koude en vochtige plaatsen werken, zoals bijvoorbeeld slagers en vissers. Ook ouderen, mensen met bloedarmoede en mensen die niet regelmatig bewegen lopen meer kans op het krijgen van winterhanden en wintervoeten. Vrouwen hebben er vaker last van dan mannen. Bepaalde geneesmiddelen zoals betablokkers kunnen de klachten verergeren.

De klachten van winterhanden en -voeten kunnen voor een groot deel worden voorkomen. De volgende maatregelen kunnen hierbij helpen.

• Voorkom afkoeling in de kou door het dragen van warme en voldoende ruime kleding. Zorg voor warme en goed passende handschoenen, sokken en schoenen. Blijf niet rondlopen in natte kleren.
• Zorg voor een aangename en gelijkmatige temperatuur in huis.
• Voorkom lang stilstaan of -zitten in koude omstandigheden. Lichaamsbeweging bevordert de bloedsomloop.
• Overleg met uw arts wanneer u beta-blokkers gebruikt.
• Rook niet of stop met roken.

Winterhanden en -voeten zijn hinderlijk maar kunnen geen kwaad. Meestal verdwijnen de symptomen na enkele weken vanzelf en is er geen verdere behandeling nodig. Bij ernstige jeuk of huidbeschadigingen, kan een verzachtende zalf of crème helpen.

De volgende behandelingen worden bij winterhanden of -voeten wel toegepast. Voor de meeste van deze behandelingen ontbreekt het wetenschappelijk bewijs.

• Wisselbaden, afwisselend 30 seconden in koud water en 2 tot 3 minuten in warm water, eindigen met warm. Eventueel in combinatie met lichte massage. Dit bevordert de bloedsomloop maar voor sommige mensen werkt het averechts en nemen de klachten juist toe.
• Warmtesmeermiddelen zoals capsicum crème (Midalgan) kunnen soms helpen.
• Vaatverwijdende geneesmiddelen, zoals calciumantagonisten worden soms toegepast. De resultaten zijn teleurstellend.
• Sommige mensen hebben baat bij extra vitamine D.

Door Nederlandse huidartsen geschreven informatie over winterhanden en -voeten vindt u op de volgende websites:

www.huidarts.com

www.huidinfo.nl