Bloedarmoede

Bij bloedarmoede bevat het bloed te weinig rode bloedcellen of zit er te weinig hemoglobine (Hb) in deze cellen. Hierdoor wordt er minder zuurstof vervoerd waardoor klachten als vermoeidheid en duizeligheid kunnen ontstaan. De medische term voor bloedarmoede is anemie. Bloedarmoede kan verschillende oorzaken hebben.

Bloedarmoede kan ontstaan door een:

• Tekort aan ijzer (dit is de meest voorkomende oorzaak)
• Tekort aan vitamine B12 (cobalamine) of foliumzuur (vitamine B11)
• Bloedverlies
• Chronische ziekte
• Erfelijke afwijking

De behandeling van bloedarmoede is afhankelijk van de oorzaak.

Tekort aan ijzer
IJzertekort leidt tot bloedarmoede omdat ijzer de belangrijkste bouwsteen is van hemoglobine. Een tekort aan ijzer kan ontstaan door bloedverlies, bijvoorbeeld door een operatie, hevige menstruaties of een maagzweer. Andere oorzaken voor een ijzertekort zijn te weinig ijzer in de voeding (bijvoorbeeld door een vegetarische of veganistische voeding, bij slechte eetlust of bij een streng energiebeperkt dieet) of verminderde opname van ijzer in de darm door ziekte. In de zwangerschap en bij kinderen in de groei is er een toegenomen behoefte aan ijzer waardoor bloedarmoede kan ontstaan.

Behandeling:
Het is moeilijk om een bloedarmoede door een tekort aan ijzer met alleen voeding op te heffen. Gebruik van vitamine C-rijke producten bij iedere maaltijd (bijvoorbeeld fruit of vruchtensap) verbetert de opname van ijzer. Koffie, thee en melkproducten verminderen juist de opname van ijzer. Om het Hb-gehalte op een goed niveau te houden is het belangrijk om extra aandacht aan de voeding te besteden. Er zijn diverse tabletten en drankjes op recept verkrijgbaar. Deze middelen kunnen zwarte ontlasting of verstopping veroorzaken, dit is een normaal bijverschijnsel en niet verontrustend. Het is daarom belangrijk dat de voeding veel vezels en vocht bevat .Bij zelfmedicatie is het belangrijk er op te letten dat met het gebruik van supplementen plus met ijzer verrijkte voedingsmiddelen, de maximaal veilige dosis voor ijzer niet wordt overschreden. Door de Gezondheidsraad is deze vastgesteld op 50-75 mg ijzer/dag, een eenmalige of kortdurende overschrijding levert geen direct gevaar op. Als u langdurig ijzerpreparaten gebruikt, is regelmatige controle gewenst.

Tekort aan vitamine B12 (cobalamine) of foliumzuur (vitamine B11)
Het lichaam heeft onder meer vitamine B12 en foliumzuur nodig om rode bloedcellen te kunnen maken. Wanneer de voeding onvoldoende van deze belangrijke bouwstenen bevat, kan bloedarmoede ontstaan. Dit kan bijvoorbeeld voorkomen bij overmatig alcoholgebruik, veganisten of mensen die streng aan de lijn doen. Een tekort aan vitamine B12 kan ook ontstaan wanneer het lichaam te weinig Intrinsic Factor maakt, dit komt voornamelijk bij ouderen voor. Intrinsic Factor is een stof uit de maag die nodig is om vitamine B12 op te nemen.

Behandeling
Een tekort aan foliumzuur of vitamine B12 kan door tabletten worden opgeheven, in sommige situaties moet vitamine B12 per injectie worden toegediend.

Bloedverlies
Bloedverlies, bijvoorbeeld na een operatie of bevalling of na een periode van langdurige of heftige menstruaties, kan bloedarmoede veroorzaken. Het is ook mogelijk dat dit bloedverlies sluipend optreedt door het gebruik van pijnstillers.

Behandeling:
Bloedverlies door hevige menstruaties kan bijvoorbeeld verminderen door gebruik van de anticonceptiepil. Sommige pijnstillers (zoals ibuprofen, naproxen of diclofenac) kunnen bloedarmoede veroorzaken door beschadiging van het maagslijmvlies. Het kan dan raadzaam zijn over te stappen op een andere pijnstiller.

Chronische ziekte
Chronische ziekten zoals kanker, langdurige infecties of ontstekingen kunnen de aanmaak van hemoglobine verstoren. Vaak worden de rode bloedcellen in deze situaties ook sneller afgebroken. Een verhoogde afbraak van rode bloedcellen noemt men hemolyse en kan ook ontstaan door het gebruik van bepaalde medicijnen.

Behandeling:
Bloedarmoede door een chronische ziekte is alleen te genezen door de onderliggende oorzaak op te heffen. Alleen bij zeer ernstige bloedarmoede worden soms extra rode bloedcellen gegeven via een bloedtransfusie.

Erfelijke afwijking
Bepaalde erfelijke afwijkingen zorgen ervoor dat het hemoglobine weinig zuurstof kan vervoeren en dat rode bloedcellen sneller dan normaal worden afgebroken. Hierdoor ontstaat bloedarmoede. Voorbeelden van deze afwijkingen zijn thalassemie en sikkelcelziekte. Deze aandoeningen komen vooral voor bij mensen die (oorspronkelijk) afkomstig zijn uit het Middellandse Zeegebied, het Midden-Oosten, delen van Azië (India, Indonesië) en Afrika.

Hemoglobine vervoert zuurstof van de longen naar de rest van het lichaam. Zuurstof is belangrijk voor de levering van energie in het lichaam.

Door het zuurstoftekort kunt u zich moe en zwak voelen, weinig eetlust of energie hebben en snel kortademig zijn bij inspanning. Verder kunnen klachten optreden als duizeligheid, het gevoel flauw te vallen, hartkloppingen, transpireren, hoofdpijn en oorsuizen. U kunt er bleek uitzien als het hemoglobinegehalte in het bloed sterk verminderd is.

Ernstige bloedarmoede gaat gepaard met een versnelde hartslag omdat het hart probeert het zuurstoftekort te compenseren door het bloed sneller dan normaal rond te pompen.

In bepaalde situaties wordt het Hb-gehalte standaard gecontroleerd, bijvoorbeeld tijdens de zwangerschap of bij keuringen voor bloeddonors. Bij klachten van moeheid en duizeligheid (zie hierboven) kan met een eenvoudige bepaling in de huisartsenpraktijk het Hb-gehalte gecontroleerd worden. Als daar aanleiding toe is kan nader onderzoek in een (ziekenhuis)laboratorium plaatsvinden.

Sommige mensen hebben van nature een lager hemoglobinegehalte dan anderen. Tijdens de zwangerschap is het hemoglobinegehalte ook lager. Bij mannen wordt van bloedarmoede gesproken als het Hb-gehalte lager is dan 8,1 mmol/l. Voor vrouwen geldt een ondergrens van 7,5 mmol/l, bij een zwangere vrouw kan dit dalen tot 6,3 mmol/l (afhankelijk van de duur van de zwangerschap) zonder dat er sprake is van bloedarmoede. Voor kinderen worden andere grenswaarden gehanteerd.

nhg.artsennet.nl (patiëntenbrief)
nhg.artsennet.nl

www.sanquin.nl
Informatie van de Stichting Sanquin over bloedarmoede