Letsel aan handen en voeten

Veel voorkomend letsel aan de handen zijn verstuikingen of verdraaiingen van het polsgewricht; botfracturen, letsel aan pezen (bindweefselbanden die de spieren met de botten verbinden) en gewrichtsbanden (bindweefselbanden die de botten met elkaar verbinden) en letsel aan vingertoppen.

Verstuiking vindt plaats wanneer er harder aan de gewrichtsbanden of pezen wordt getrokken of wanneer ze sterker worden uitgerekt dan ze normaal gesproken aankunnen. Bij verstuiking is er geen sprake van een fractuur of dislocatie (ontwrichting of verstoring van de botstructuur). Door een val, slag, stoot of een ongeval kan een verstuiking van de pols ontstaan. De pols zal pijn doen. De pijn wordt erger wanneer de pols wordt bewogen of wanneer er druk op wordt uitgeoefend. Naast een blauwe plek of roodheid ontstaat er op de plek van de verstuiking een zwelling en kan de pols stijf worden. Beweging van het gewricht is nog slechts beperkt mogelijk en de pols kan wellicht langere tijd niet worden gebruikt. De behandeling bestaat erin dat de pols moet rusten. Met behulp van een reeks bewegingsoefeningen kan deze weer geleidelijk aan meer gebruikt worden. Ook pijnstillers, het uitoefenen van lichte druk met een elastisch verband en het hoog leggen van de pols kunnen deel uitmaken van de behandeling.

Fracturen in de hand kunnen pijn, stijfheid en bewegingsverlies veroorzaken. Omdat botten zo nauw verbonden zijn met gewrichtsbanden en pezen, kan de hand na genezing van de fractuur stijf en zwak aanvoelen. Fracturen waarbij gewrichtsoppervlakken betrokken zijn, kunnen leiden tot een vroege artritis in de betrokken gewrichten. Een medische beoordeling en röntgenfoto's zijn nodig om de fractuur te bevestigen en om de behandeling te helpen vaststellen. Afhankelijk van het type fractuur aan uw hand kan een van de volgende behandelingsvormen worden gebruikt. Ter behandeling van een fractuur die niet verplaatst is kan een spalk of gipsverband worden gebruikt; dit wordt een gesloten reductie genoemd. Bij bepaalde verplaatste fracturen kan het nodig zijn metaaldraad of pennen te gebruiken om ze in de juiste stand te houden. Bij andere fracturen is een chirurgische ingreep nodig. Wanneer de botfragmenten zijn gezet, worden ze bij elkaar gehouden met pennen, platen of schroeven, dit heet open reductie met interne fixatie (ORIF). Zo nu en dan ontbreken er botdelen of zijn ze verbrijzeld, zodat ze niet gerepareerd kunnen worden. In zo'n geval kan een bottransplantatie noodzakelijk zijn. Hierbij wordt bot uit een ander deel van het lichaam weggenomen om meer stabiliteit te bieden. Fracturen die zijn gezet, kunnen op hun plaats worden gehouden door een 'fixateur externe'. Dit is een reeks metalen staven buiten het lichaam die, boven en onder de plek van de fractuur, zijn vastgemaakt aan pennen, die weer zijn verankerd in het bot. Dit blijft daar zitten totdat de breuk is genezen.

De meest voorkomende fractuur van de pols is die van de radius (een van de botten in de onderarm) vlakbij het polsgewricht. Deze fractuur komt veel voor bij ouderen na een val op uitgestrekte handen. Zo'n fractuur veroorzaakt pijn, zwelling en vervorming van het polsgewricht. De behandeling bestaat uit immobilisatie in een gipsverband. Vervolgens wordt meestal fysiotherapie gegeven om het bewegingsbereik te verbeteren, de pijn te verminderen en de functie te herstellen. Fracturen van de hand (handwortelbeentjes) kunnen het scheepvormig been betreffen, dat zich aan de duimzijde van de pols bevindt. Dit is het geval wanneer de persoon op een uitgestrekte hand valt. Daarbij treedt pijn op en zwelling van het polsgewricht. Immobilisatie met behulp van een gipsverband is nodig gedurende minstens acht weken. Het gaat hierbij om een gecompliceerde fractuur waarbij het risico aanwezig is dat die niet heelt (de botten groeien niet aan elkaar). Als de pijn blijft voortduren of als de fractuur niet in drie maanden is genezen, dan moeten de botten met een schroef op hun plaats worden gehouden. Daarnaast ontstaat vaak letsel aan het haakbeentje, een handwortelbeentje dat zich aan de zijkant van de pink bevindt. Zo'n letsel ontstaat tijdens het beoefenen van hockey, golf, cricket, baseball of tennis, vanwege de grote kracht die de onderkant van het slaginstrument uitoefent op de handpalm, waardoor het haakvormige deel van het bot wordt verplaatst. Deze fractuur geneest vanzelf.

Verwondingen aan de vingertoppen komen veel voor. Dek de wond af met een droog, steriel verband. Maak het geamputeerde deel voorzichtig schoon met water (bij voorkeur een zoutoplossing met 9 gram zout per liter water). Bedek het afgesneden vingertopje met een gaasje en stop het in een waterdicht zakje. Zet dit zakje op ijs. Zet het vingertopje niet onbedekt op het ijs, omdat het daardoor verder beschadigd zal raken. Ga direct met het vingertopje naar het ziekenhuis.

Veel ongelukken, vooral in de fabriek, hebben kneuzingen van de vingers tot gevolg. De eerste hulp bestaat in dergelijke situaties uit de volgende stappen:

• leg de gewonde hand hoog en houd er ijs tegenaan om bloeding en zwelling tegen te gaan;
• bedek de wond met een droog, steriel verband;
• immobiliseer de gewonde hand en pols met een korte spalk.

De verdere behandeling van dergelijke verwondingen hangt af van de ernst van de verwonding en kan daarom het best worden vastgesteld door de behandelend arts.

Informatie over gebroken pols op Ziekenhuis.nl
www.ziekenhuis.nl

Informatie over hand en pols chirurgie.
www.handclinic.nl

Informatie over vingerletsel door sport(ongevallen)
www.sportzorg.nl

(Engels) Common hand problems (USA)
orthoinfo.aaos.org

(Engels) Fingertip injuries/amputations (USA)
orthoinfo.aaos.org

(Engels) Hand Injuries and Disorders (USA)
www.nlm.nih.gov

(Engels) Wrist Injuries and Disorders (USA)
www.nlm.nih.gov

(Engels) Arm Injuries and Disorders (USA)
www.nlm.nih.gov

Bulstrode, C.J.K., 2000, 'The pelvis and lower limb', in Bailey & Love's Short Practice of Surgery, (eds) R.C. Russell, N.S. Williams, C.J. Bulstrode, 23rded., Arnold, London.