Borstvoeding en voeding moeder

Tijdens de zwangerschap was het belangrijk dat je bepaalde producten niet nam in verband met listeria en toxoplasmose. Na de bevalling gelden de ‘gewone’ adviezen weer, al zijn er in verband met de borstvoeding wel een aantal aandachtspunten die op deze pagina aan de orde komen. Algemene informatie over voeding na de bevalling vind je hier.

Als je borstvoeding geeft, vraagt dat een extra inspanning van je. Het is daarom belangrijk dat je lichamelijke conditie zo goed mogelijk is. Een volwaardige voeding is hierbij onmisbaar. Deze voeding moet niet alleen voor jouw lichaam voldoende voedingsstoffen leveren, maar ook voor de aanmaak van de borstvoeding. De baby zal niet zo snel tekort komen: als jij onvoldoende eet, is de samenstelling van de borstvoeding toch nog goed. Maar het gaat dan natuurlijk wel ten koste van jouw eigen lichaam. Voor moeders die borstvoeding geven, wordt per dag 1 á 2 sneetjes brood, een stuk fruit en een halve liter vocht extra aangeraden, zodat dit gemiddeld neerkomt op:

• 7-8 sneetjes brood
• 200-250 gram aardappelen
• 200 gram groente
• 3 stuks fruit
• 450 ml melk en melkproducten
• 1,5 plak kaas (30 gram)
• 1-2 plakjes vleeswaar
• 100-125 gram vlees(waren), vis, kip of vegetarische vervanging
• halvarine om te smeren
• 1 eetlepel (liefst vloeibare) margarine of olie voor de bereiding van de warme maaltijd
• minimaal 2 liter drinkvocht (water, koffie, thee, melk, vruchtensap, frisdrank).

De bovengenoemde hoeveelheden zijn gemiddelde hoeveelheden. Uitgangspunt is dat jouw gewicht ongeveer gelijk blijft (maximaal 0,5 kilo gewichtsverlies per week, maar alleen als jouw gewicht te hoog is en je wel een volwaardige voeding gebruikt). Val je meer af, of is gewichtsverlies ongewenst, kijk dan of je de aanbevolen hoeveelheden wel binnenkrijgt of vraag advies aan een diëtist bij jou in de buurt (zie onderaan deze pagina).

Een aantal voedingsmiddelen en voedingsstoffen vraagt extra aandacht :

• Vis:
  Vette vis bevat veel prima visvet, maar helaas ook dioxines. Eet daarom niet meer dan twee porties vette vis (zalm, makreel, paling) per week en eet geen roofvis (verse tonijn, zwaardvis).
• Kruiden:
  Ook al lijken kruiden veilig omdat ze ‘puur natuur’ zijn, we weten nog niet of alle kruiden veilig zijn tijdens de borstvoedingsperiode. Kruiden die je in de keuken gebruikt bij het klaarmaken van het eten, kun je wel gebruiken. Gebruik echter geen of slechts weinig venkel en anijs (in bijvoorbeeld venkel- of anijsthee of anijsmelk) omdat niet duidelijk is of deze stoffen onschadelijk zijn. Het positieve effect van deze kruiden op darmkrampjes of de melkproductie is niet bewezen, dus dit is geen reden om deze kruidendranken te drinken. Muisjes bevatten ook anijs, van normaal gebruik hiervan is geen risico te verwachten.
  Let heel goed op als je kruiden(preparaten) gebruikt, van bijvoorbeeld aloë, senna, kava kava, sassafras en dong quai (Chinese engelwortel) bestaat het vermoeden dat ze schadelijk kunnen zijn voor het kindje. Lees hier verder over het gebruik van medicijnen en roken.
• Voldoende vocht:
  Door de borstvoeding raak je veel vocht kwijt. Een baby drinkt na een paar maanden toch zo'n liter per dag, vocht dat jij dus moet aanvullen. Tip: zet iedere keer dat jij borstvoeding geeft ook een beker of glas drinken voor jezelf klaar. Het is een goede maat om 2 liter per dag te drinken. Naast de 450 ml melk- en melkproducten kun je kiezen uit thee, (mineraal)water, vruchtensap en frisdrank. Koffie en cola bevatten nogal wat cafeïne (zie het stukje hierna). Als jouw kindje hier gevoelig voor is, kan hij hier onrustig van worden.
• Speciale cholesterolverlagende broodsmeersels en zuiveldrankjes met sterolen of stanolen:
  het is niet onderzocht of deze producten veilig zijn tijdens het geven van borstvoeding, dus daarom worden ze veiligheidshalve afgeraden (het is dus niet bewezen dat ze schadelijk zijn!). ‘Gewone’ dieetmargarine en dieethalvarine kun je wel gebruiken.
• Zoetstoffen en lightproducten:
  Het gebruik hiervan tijdens borstvoeding is veilig.
  We noemen deze producten, omdat er veel misverstanden en fabeltjes over bestaan. Je kunt dezelfde hoeveelheden zoetjes, light-frisdranken en andere producten met zoetstof gebruiken als wanneer je geen borstvoeding zou geven.
• Cafeïne: cola, koffie en energydrink:
  Sommige kinderen hebben nergens last van, andere worden onrustig als de moeder dranken met cafeïne drinkt. Is jouw kindje onrustig? Let dan eens op de hoeveelheid koffie, cola en energydrink die je gebruikt. Er zijn ook cafeïne-arme varianten te koop. Hier vind je meer informatie over cafeïne.
• ’Stimulerende’ voeding
  Er wordt wel verteld dat bruin bier, noten, tauge en thee op basis van venkel, karwijzaad of venkelzaad het 'zog' zouden stimuleren. Er is geen bewijs dat het ook echt werkt, mogelijk bevatten anijs en venkel stoffen die schadelijk zijn. Beperk veiligheidshalve het gebruik hiervan (en geef ook geen venkelthee aan jouw kindje). Bruin bier bevat alcohol, waar je kindje ook van meedrinkt, en daarom niet wenselijk is, zie het stukje over alcohol dat hierna komt. Heb je deze tips om borstvoeding te stimuleren al gelezen?
• Alcohol
  Als jij alcohol drinkt, krijgt jouw kindje via de borstvoeding ook alcohol binnen, wat tot gevolg kan hebben dat hij slechter slaapt of minder goed groeit. Alcohol kan veroorzaken dat jouw melkproductie minder goed op gang komt of dat de hoeveelheid melk minder wordt. Het algemene advies is dan ook: gebruik geen alcohol in de periode dat je borstvoeding geeft. Wil je af en toe toch een drankje met alcohol drinken? Zorg dan dat er minimaal drie uur na één glas (en zes uur na twee glazen, negen uur na drie glazen) verstreken is voordat je je baby borstvoeding geeft. Je kunt natuurlijk wel kolven en de melk uit deze periode weggooien en jouw kindje voeding geven die je al eerder gekolfd hebt.

Bij een gevarieerde voeding krijg je alle benodigde voedingsstoffen binnen, op vitamine D na. Zolang je borstvoeding geeft is het aan te raden om 10 mcg vitamine D per dag te gebruiken. Eet je minder dan de aangegeven hoeveelheden of wil je toch een preparaat gebruiken, dan kun je het best een multivitamine/mineralenpreparaat gebruiken, dat speciaal is afgestemd op de behoefte van moeders die borstvoeding geven. Als je een dergelijk tablet al tijdens de zwangerschap gebruikte, dan kun je hiermee doorgaan tijdens de periode dat je borstvoeding geeft. Het is dan niet nodig om ook nog een vitamine-D-preparaat te gebruiken, want het bevat ook de geadviseerde dosering vitamine D (kijk op de verpakking of de dosering klopt). Je kunt ook een laag gedoseerd algemeen multivitamine/mineralentablet kiezen. Deze zijn vaak goedkoper, zeker als je een huismerk kiest. Op de verpakking kun je informatie over de dosering lezen. Let er op dat iedere voedingsstof maximaal de aanbevolen daghoeveelheid bevat.

In je borstvoeding komen spoortjes terecht van voedingsmiddelen die je hebt gegeten of gedronken. De smaak en de geur van de borstvoeding worden beïnvloed door wat jij eet. Je kind went dan al een beetje aan de eetgewoontes van het gezin, en leert al heel wat verschillende smaken kennen. Toen de baby nog in je buik zat, kreeg hij trouwens ook al stofjes uit jouw voeding binnen. Deze spoortjes in de borstvoeding leveren meestal geen problemen op. Het is dan ook zeker niet nodig om op voorhand bepaalde voedingsmiddelen weg te laten. Sommige kinderen zijn wel gevoelig. Je merkt meestal binnen 24 uur of je baby last van iets heeft. Als je denkt dat jouw kindje problemen als buikkramp of diarree heeft door bepaalde voedingsmiddelen die jij hebt gegeten, kun je uitproberen of deze problemen verdwijnen als je deze producten niet meer of in veel kleinere hoeveelheden gebruikt. Maar nogmaals: laat deze producten niet weg als je nog niet weet dat je kindje er echt last van heeft, want dan mis je onnodig een aantal lekkere variatiemogelijkheden.

Het is een natuurlijke reactie dat je lichaam tijdens de zwangerschap vetreserves aanlegt. Dat vet is bedoeld als reserve voor jouw baby. Als jouw gewicht te hoog is, is het geen probleem dat je heel geleidelijk (maximaal 0,5 kilo per week) afvalt. Let er op dat je niet sneller gewicht verliest, want dan kan jouw kindje te veel afvalstoffen binnenkrijgen, die in het reservevet opgeslagen waren. Is jouw gewicht goed of ben je te licht en is het niet wenselijk dat je afvalt, kijk dan of je meer kunt eten of vraag advies aan een diëtist bij jou in de buurt (zie onderaan deze pagina).

Wil je zelf actief aan de slag met jouw gewicht? Wacht dan tot minimaal zes weken na de bevalling en beoordeel eerlijk of je je fit genoeg voelt om de strijd met je gewicht aan te gaan. Let er ook op dat je niet te rigoureus aan de slag gaat en niet meer dan een halve kilo per week afvalt en dat je alle benodigde voedingsstoffen binnenkrijgt.

Als je minder borstvoeding gaat geven, kun je ook de extra voeding (zie het kopje ‘extra voeding’ hiervoor: 1 á 2 sneetjes brood, een stuk fruit en een halve liter vocht) gaan afbouwen. Als je helemaal geen borstvoeding (meer) geeft en wilt afvallen, kun je het algemene advies van maximaal 1 kilo gewichtsverlies per week aanhouden.

Borstvoeding vraagt veel van je lichaam, veel vrouwen die borstvoeding geven zijn moe, zonder dat er sprake is van bloedarmoede. Check of je de aanbevolen hoeveelheid voeding (zie hiervoor) binnenkrijgt. Ook onvoldoende rusten kan een oorzaak van moeheid zijn. Probeer overdag tijd te maken om te liggen en als dit niet lukt ga dan in ieder geval vroeg naar bed. Je kunt ook rusten door tijdens het voeden lekker samen met je baby op bed of op de bank te gaan liggen.

Het is mogelijk een gezonde voeding zonder vlees samen te stellen als je borstvoeding geeft. Het is wel extra van belang om op de inname van ijzer en B-vitamines te letten. Belangrijke bronnen van deze voedingsstoffen zijn graanproducten, peulvruchten, eieren, noten, tahoe, tempé en andere sojaproducten. Kaas kan wat dit betreft vlees niet echt vervangen, omdat het nauwelijks ijzer bevat. Doordat ijzer uit plantaardige bronnen minder goed wordt opgenomen, is het van belang om bij iedere maaltijd een vitamine C-rijk product te gebruiken. Hiervoor is er de keuze uit alle groente- en fruitsoorten, sinaasappelsap, grapefruitsap of tomatensap.

Heb je behoefte aan meer informatie over voeding of wil je een advies dat precies is afgestemd op jouw mogelijkheden en jouw situatie, dan is het aan te raden om een diëtist bij jou in de buurt te raadplegen, zodat jullie mondeling kunnen overleggen en samen tot een haalbaar plan kunnen komen. De diëtist kan, afhankelijk van jouw vragen, eventueel ook begeleidingsgesprekken afspreken. Op www.nvdietist.nl en www.dietistencooperatie.nl vind je adressen van diëtisten bij thuiszorgorganisaties of in diëtistenpraktijken.

Informatie over alcohol
www.alcoholinfo.nl

Informatie over voeding en borstvoeding van het Voedingscentrum
www.voedingscentrum.nl