Voeding en hart- en vaataandoeningen

U kunt zelf het risico op hart- en vaatziekten verminderen door een gezonde voeding te gebruiken en een goed lichaamsgewicht te krijgen of te houden.

Gezonde bloedvaten hebben gladde wanden. Door bijvoorbeeld hoge bloeddruk of roken kunnen deze beschadigd raken. Op de beschadigde plaatsen kan cholesterol zich vasthechten, waardoor het bloedvat nauwer wordt. Dit wordt ook wel atherosclerose genoemd. Hierdoor krijgen onder andere het hart of de hersenen te weinig bloed, en dus te weinig zuurstof. Door het tekort aan zuurstof kunnen een hartinfarct, beroerte of andere vaataandoeningen optreden.

Cholesterol is een vettige stof in het bloed, die nodig is als bouwstof voor lichaamscellen en hormonen. Uw lichaam neemt cholesterol op uit de voeding, maar het wordt ook aangemaakt in de lever. Normaal gesproken maakt het lichaam precies voldoende cholesterol om goed te functioneren.

Het cholesterolgehalte wordt bepaald door middel van bloedonderzoek. Van nature kan het cholesterolgehalte sterk schommelen. Daarom is het wenselijk om twee à drie bloedonderzoeken te doen, met minimaal een week ertussen. Met het bloedonderzoek kan men ook onderscheid maken tussen het LDL-gehalte (lage-dichtheid lipoproteïne) en het HDL-gehalte (hoge-dichtheid lipoproteïne). HDL is 'goed' cholesterol, maar LDL is 'slecht' cholesterol, dat zich kan vastzetten op de bloedvatwand. Als uw arts uw bloeduitslagen beoordeelt, weegt hij ook andere risicofactoren zoals erfelijkheid en roken mee. Het kan dus voorkomen dat u en uw buurman precies hetzelfde cholesterolgehalte hebben, en dat het bij de een als 'goed' wordt aangemerkt, en bij de ander als 'te hoog'.

Uw cholesterolgehalte kan verhoogd zijn door:

• het eten van veel verzadigd vet
• het eten van veel cholesterolrijke voedingsmiddelen
• een te hoog lichaamsgewicht
• erfelijke aanleg
• andere oorzaken, zoals een traag werkende schildklier, diabetes en gebruik van bepaalde medicijnen
  

Verzadigd vet verhoogt het ongunstige cholesterolgehalte in het bloed, terwijl onverzadigde vetten juist een positief effect hebben.

Verzadigd vet komt vooral voor in dierlijk voedsel zoals rund- en varkensvlees en zuivelproducten zoals melk, boter en kaas. Bewerkte en kant-en-klare voedingsmiddelen zoals taarten, koekjes en gebak bevatten meestal ook veel verzadigd vet.

Onverzadigd vet verlaagt het cholesterolgehalte in het bloed. Zowel de meervoudig onverzadigde vetten als de enkelvoudig onverzadigde vetten hebben een gunstige invloed. Onverzadigd vet is dus beter dan verzadigd vet. Het komt voor in bijna alle soorten olie (waaronder olijfolie), dieet bak- en braadvet, dieetmargarine, dieethalvarine, noten, pinda's en vette vis. Het is belangrijk dat u van de verschillende soorten onverzadigde vetten voldoende binnenkrijgt. Ook hier geldt dus: lekker afwisselen.

Vroeger waarschuwde men voor cholesterolrijke voedingsmiddelen, zoals eieren, schaaldieren (schelpdieren zoals mosselen bevatten nauwelijks cholesterol!), nieren en lever. Dat was niet geheel terecht, want cholesterol in voeding heeft veel minder invloed op het cholesterolgehalte van het bloed dan verzadigd vet.

• Dit zijn de belangrijkste adviezen:
• Kies de juiste soorten vet: wees matig met verzadigd vet
• Gebruik magere en halfvolle melk en melkprodukten, magere kaas- en vleessoorten, niet veel meer dan de aanbevolen hoeveelheden (globaal een halve liter melk(producten), 1 á 2 plakken kaas en 100 gram vlees(waren) per dag).
• Kies een product voor brood dat veel onverzadigde vetten bevat en olie of dieetvet voor de bereiding van de warme maaltijd.
• Eet volop groente en fruit. Iedere dag 200 gram groente en twee stuks fruit is aan te bevelen.
• Eet vaker vis. Vis, vooral vette vis bevat het goede soort vet. Eet een tot twee keer per week vis, waarvan minimaal 1 x per week vette vis (bijvoorbeeld zalm, haring, makreel).
• Beperk cholesterol in de voeding. Gebruik niet meer dan drie eieren per week en gebruik niet vaker dan een maal per veertien dagen orgaanvlees.
• Gebruik niet meer dan één (voor vrouwen) of twee (voor mannen) alcoholische consumpties per dag.
• Bereik en houd een goed gewicht. Afvallen is aan te bevelen bij een Body Mass Index hoger dan 25. Als het teveel aan vet rondom de buik zit, geeft dat een extra risico op hart- en vaatziekten. Als het cholesterol, ondanks bovengenomede maatregelen, niet (voldoende) is gedaald, kunnen producten met sterolen of stanolen zinvol zijn (producten voor brood, yoghurt, drankjes).

De hierboven genoemde adviezen zijn algemene adviezen. Een diëtist kan u een dieetadvies op maat verstrekken. Als aanpassing van de voeding na drie a zes maanden geen of onvoldoende effect heeft, kunnen eventueel medicijnen voorgeschreven worden. Ook dan blijft het belangrijk om aandacht aan uw voeding te besteden.

Behalve een hoog cholesterolgehalte en overgewicht kunnen ook een verhoogde bloeddruk en weinig lichaamsbeweging bijdragen aan het ontstaan van hart- en vaatziekten. Als u gezond eet, regelmatig beweegt, zo ontspannen mogelijk leeft, stopt met roken en niet te veel alcohol drinkt, kunt u het risico op hart- en vaatziekten in belangrijke mate verminderen.

Bij de Nederlandse Hartstichting: www.hartstichting.nl/go/

Het Voedingscentrum geeft informatie over gezonde voeding: www.voedingscentrum.nl/

De Nederlandse Vereniging van Diëtisten geeft informatie over het werk van diëtisten: www.nvdietist.nl/ of www.dcn.nu/