Nystagmus

Bij nystagmus is er sprake van ongewilde ritmische snelle oogbewegingen, meestal synchroon in beide ogen. Soms slingeren de ogen heen en weer als de slinger van een klok: pendelnystagmus. Als de snelheid van bewegen in de ene richting verschilt van die in de andere richting, spreken we over ruknystagmus of zaagtandnystagmus. Hierbij drijven de ogen als het ware langzaam af om vervolgens met een snelle rukbeweging weer teruggehaald te worden.
Nystagmus wordt ook wel wiebelogen of trilogen genoemd.
Tijdens slaap en narcose verdwijnt de nystagmus.
De aandoening is betrekkelijk zeldzaam.
Het oogbesturingssysteem in de hersenen is behoorlijk complex en onder meer afhankelijk van wat er wordt gezien, de positie van het lichaam in de ruimte en het evenwichtsorgaan. In bepaalde situaties is nystagmus een normaal verschijnsel. Als we bijvoorbeeld met hoge snelheid reizen en we proberen stilstaande voorwerpen waar te nemen, dan bewegen onze oogbollen ritmisch heen en weer. Dit verschijnsel wordt treinnystagmus of optokinetirsche nystagmus genoemd.
Stimulering van het evenwichtsorgaan door bijvoorbeeld draaiing van het hoofd of warmtestimulatie van het binnenoor kan vestibulaire nystagmus oproepen. Heeft iemand scheel gezien en dekt hij vervolgens één oog af, dan gaat het andere oog trillen. Dit heet latente nystagmus.
Komt nystagmus spontaan voor, dan is er echter altijd sprake van een afwijking.

De exacte oorzaak is niet bekend. Nystagmus kan een aangeboren (congenitale) aandoening zijn. Dan zijn er meestal problemen met het besturingssysteem of met het gezichtsvermogen, zoals aangeboren lenstroebeling, afwijkingen in de aanleg van het netvlies, albinisme of onvolledige aanleg van de oogzenuw. Ook sommige kinderen met het syndroom van Down hebben de aandoening.
Als nystagmus na de leeftijd van zes maanden ontstaat, spreken we van verworven nystagmus. Dan is er meestal sprake van een neurologische aandoening, zoals multipele sclerose, hersenletsel of hersenbloeding.
Nystagmus kan erfelijk zijn.

Bij verworven nystagnus ziet iemand een trillend beeld. Dit is niet het geval bij aangeboren nystagmus, omdat de hersenen zich al hebben aangepast.
Bij beide vormen is de gezichtsscherpte niet maximaal door het ontbreken van een vaste fixatie. Hierdoor is het gezichtsvermogen veel slechter dan gemiddeld.

De diagnose nystagmus is eenvoudig te stellen. Voor het bepalen van de oorzaak kan een CT- of MRI-scan nodig zijn.

Nystagmus is niet te genezen.
Bij oogafwijkingen kan het dragen van een bril of contactlenzen het gezichtsvermogen verbeteren. Omdat contactlenzen meebewegen met de ogen zijn ze beter dan een bril.
Als de nystagmus minder is wanneer het hoofd in een bepaalde stand wordt gehouden, kan het zinvol zijn de positie van de oogbewegingsspieren operatief te veranderen.