Gewichtstoename tijdens de menopauze

Met de menopauze of overgang wordt de periode bedoeld waarin er een (natuurlijk) einde komt aan de menstruatie, de maandelijkse bloeding van vrouwen in de vruchtbare leeftijd.
De menopauze die zich meestal voltrekt tussen het veertigste en vijftigste levensjaar, is het gevolg van een normale lichamelijke verandering: de eierstokken reageren niet meer op hormonale signalen van de hersenen.
Gewoonlijk verloopt de menopauze probleemloos, maar er zijn ook vrouwen die er nogal wat last van hebben. Zie hiervoor ook het informatieblad over de menopauze.

Uit een aantal onderzoeken is gebleken dat er een verband bestaat tussen de menopauze, geleidelijke gewichtstoename en herverdeling van het lichaamsvet. Voor de menopauze zien we bij de meeste vrouwen een concentratie van vetweefsel op de heupen en dijen. Na de menopauze hoopt lichaamsvet zich meer op in de buikstreek. Voor vrouwen die aan overgewicht lijden, kan dit een verhoogd risico op hartaandoeningen en diabetes betekenen.
Hormoonbehandelingen tijdens de menopauze leiden niet tot gewichtstoename en herverdeling van het lichaamsvet. Integendeel, volgens sommige onderzoeken kan toediening van hormonen in deze periode, dit juist helpen voorkomen.

Om op gewicht te blijven, is het belangrijk niet meer calorieën binnen te krijgen dan het lichaam verbrandt. Het evenwicht tussen inname en verbranding van calorieën wordt beïnvloed door verschillende factoren die met elkaar in verband staan.

• Omdat de stofwisseling langzamer verloopt naarmate men ouder wordt, gaat het lichaam minder calorieën verbranden en heeft dus ook minder calorieën nodig. Als het eetpatroon en de dagelijkse hoeveelheid calorieën onveranderd blijven, vindt gewichtstoename plaats.
• Een tekort aan hormonen, vooral oestrogeen. Door zo'n tekort lijkt een vrouw haar eetlust minder goed in bedwang te hebben terwijl tegelijkertijd het lichaam door het tekort minder calorieën verbrandt. Verder kan een tekort aan testosteron tot verlies van spiermassa leiden, waardoor het lichaam eveneens minder calorieën verbrandt. Testosteron is een mannelijk geslachtshormoon dat in de eierstokken in kleine hoeveelheden wordt aangemaakt en waarvan de productie daalt in de menopauze.
• Een tekort aan lichaamsbeweging. Lichaamsbeweging draagt immers bij aan de verbranding van calorieën en is ook onmisbaar om de spiermassa te handhaven en de spieren te versterken. Een lage testosteronspiegel gaat gepaard met minder energie. Als gevolg van het tekort aan oestrogeen hebben vrouwen in de overgang 's nachts dikwijls last van opvliegers (het meest voorkomende symptoom van de menopauze), slapen slecht en zijn daardoor vaak chronisch moe. Dat leidt ertoe dat veel vrouwen juist in deze periode te weinig aan lichaamsbeweging doen.

Vrouwen die voldoende lichaamsbeweging nemen en daarnaast gezond eten, hebben het minste last van gewichtstoename als gevolg van de menopauze.
Voor de meeste mensen is wandelen de beste vorm van lichaamsbeweging. Een wandeling is bijna overal te maken en omdat wandelen een zogenaamde belaste lichaamsbeweging is, kan het helpen tegen osteoporose (het dunner en brozer worden van de botten). Zie ook het informatieblad over lichaamsbeweging voor ouderen.
Gezonde voeding is uiterst belangrijk. De voeding moet goed uitgebalanceerd zijn en mag slechts weinig vet en suiker bevatten. Vezelrijk en vetarm voedsel verdient dan ook de voorkeur. Geadviseerd wordt minstens vijf porties groente en fruit per dag te eten. Daarnaast is het aan te raden zuinig te zijn in het gebruik van frisdranken, gezoete vruchtensappen en alcohol. Deze vormen namelijk een bron van 'lege' calorieën. Water daarentegen is een natuurlijke eetlustremmer. Het is dan ook aan te bevelen veel water te drinken, ten minste acht glazen per dag.
Een geschikte hormoonbehandeling, meestal met oestrogeen, kan de symptomen van de menopauze helpen verlichten en heeft daarnaast ook een gunstig effect op het psychisch welbevinden. Meer zelfrespect en een positieve instelling zorgen ervoor dat vrouwen beter opgewassen zijn tegen de problemen van de menopauze. Ook kunnen ze hierdoor gemakkelijker de energie opbrengen om gezonder te gaan leven.

Campbell, S. & Monga, A. 2000, Gynaecology by Ten Teachers, 17th edn, Arnold, London.
Norman, R.J., Flight, I.H.K., Rees, M.C.P. 'Oestrogen and progestogen hormone replacement therapy for peri-menopausal and post-menopausal women: weight and body fat distribution', (Cochrane Review), in, The Cochrane Library, 2, 2001. Oxford.