Listeriose

Listeriose wordt veroorzaakt door de bacterie Listeria monocytogenes. Deze bacterie wordt overgebracht via besmet voedsel en verspreidt zich vervolgens naar de bloedbaan en het zenuwstelsel. Dat kan gepaard gaan met griepachtige verschijnselen. Het kan ook leiden tot sepsis (bloedvergiftiging) of meningo-encefalitis (een infectie van de hersenen en de hersenvliezen). Soms treden helemaal geen verschijnselen op, maar ook dan kan de infectie bij een zwangere vrouw tot een miskraam leiden.

Besmetting met listeriose vindt over het algemeen plaats via voedsel. De bacterie komt via de darmwand in de bloedbaan terecht en wordt door het bloed naar andere delen van het lichaam getransporteerd. Een enkele keer kan het aanraken van een besmet dier tot infectie leiden. Ook kan de ziekte door een zwangere vrouw worden overgebracht op de ongeboren vrucht, of tijdens de bevalling op de baby.

De bacterie gedijt op zachte kaas (van niet-gepasteuriseerde melk) en vleesproducten als paté. De bacterie kan daarnaast voorkomen op rauwe groente, vis en vlees en in ongepasteuriseerde melk. Listeria monocytogenes blijft zich in de koelkast vermenigvuldigen, maar niet zo snel als daarbuiten. Wel wordt de bacterie vernietigd door voedsel te koken en door melk te pasteuriseren.

Bejaarden, zwangere vrouwen, pasgeboren baby's en mensen met een verzwakt afweersysteem lopen het grootste risico op listeriose.

Bij de meeste mensen geeft listeriose helemaal geen klachten. Eventuele symptomen, die optreden tussen de elf en zeventig dagen na consumptie van het besmette voedsel, lijken vaak op die van een lichte griep. Ook bij zwangere vrouwen kan er sprake zijn van verhoging, spierpijn en maagklachten, maar ook bij hen komt het voor dat ze helemaal geen symptomen hebben. Desondanks kan de infectie dan tot een miskraam, een vroeggeboorte of een doodgeboren kind leiden.

Bij mensen met een verzwakt afweersysteem kan de bacterie meningo-encefalitis veroorzaken. De verschijnselen daarvan kunnen onder meer koorts, nekstijfheid, verwarring, evenwichtsstoornissen en stuipen zijn. Andere mogelijke complicaties bij mensen met afweerstoornissen zijn endocarditis (ontsteking van de hartkleppen), abcessen, ooginfectie, hepatitis, peritonitis (buikvliesontsteking), longinfectie en artritis.

Besmetting van de baby kan zowel in de baarmoeder als tijdens de bevalling plaatsvinden. Geïnfecteerde baby's krijgen bloedvergiftiging en/of meningo-encefalitis. Mogelijke verschijnselen van meningo-encefalitis bij pasgeborenen zijn onder meer sterk verminderde activiteit, geelzucht, gebrek aan eetlust en braken. Daarnaast kunnen zuigelingen een zeer ernstige infectie ontwikkelen die zich over het hele lichaam verspreidt (infantiel-septische granulomatose).

De diagnose wordt gebaseerd op de verschijnselen en op laboratoriumonderzoek. Listeria monocytogenes kan worden aangetoond in een monster van bloed- en/of hersenvocht.

Listeriose wordt behandeld met een antibioticum of een combinatie van verschillende antibiotica. Eventueel worden er middelen gegeven om de pijn en koorts te verlichten en eventuele complicaties te behandelen.

Om listeriose te voorkomen:

• gebruik alleen zuivelproducten van gepasteuriseerde melk (geen zachte kazen)
• eet alleen vlees en vis dat door en door gaar is
• was rauwe groente goed
• bewaar rauw vlees apart van verse groente en kant-en-klare producten
• was de handen goed, voor en na het bereiden van voedsel.

Risicogroepen, zoals zwangere vrouwen en mensen met een verzwakt afweersysteem, moeten extra voorzichtig zijn met wat zij eten. Voedsel dat een verhoogd risico met zich mee brengt kunnen zij beter laten staan. Zij kunnen bijvoorbeeld beter geen zachte kazen en rauwe vleeswaren eten, en doen er goed aan in restaurants voorzichtig te zijn met bijvoorbeeld rauwkost.