Schildklierkanker

De schildklier is een vlindervormig orgaan dat in de hals onder het strottenhoofd en boven het borstbeen tegen de luchtpijp is gelegen. De schildklier maakt hormonen aan belangrijk zijn voor de stofwisseling. Met stofwisseling wordt de snelheid bedoeld waarmee de lichaamscellen hun werk doen. Schildklierkanker komt weinig voor.

Het is nog niet bekend wat de precieze oorzaak is van schildklierkanker. De aandoening komt vooral voor bij mensen bij wie in de jeugd het hoofd, de hals of de borst met röntgenbestraling is behandeld, bijvoorbeeld als therapie voor tuberculose. Deze therapie is iets anders dan het maken van röntgenfoto's en wordt nu alleen nog toegepast bij kwaadaardige ziekten. Verder kan ook een erfelijke factor een rol spelen bij het ontstaan van de ziekte. Schildklierkanker groeit meestal zeer langzaam. Het kan soms jaren duren voordat er klachten optreden. Schildklierkanker is in de meeste gevallen goed te behandelen of te genezen. Belangrijk is om levenslang onder controle te blijven.

Vaak zijn er geen klachten en wordt schildklierkanker bij toeval gevonden. Verdacht voor schildklierkanker zijn een pijnloze bult in de hals die groeit, onverklaarde heesheid, slikproblemen of verandering van de stem. Ook kan ademnood optreden of wordt met hoesten bloed opgegeven. Soms ontstaan zwellingen in andere delen van de hals door verspreiding van de kanker naar de lymfeklieren naast de schildklier. Knobbels in de schildklier komen echter vaak voor en de meeste knobbels zijn onschuldig. Heel zelden scheidt het kankergezwel overmatig veel schildklierhormoon (thyroxine) af waardoor zweten, hartkloppingen, zenuwachtigheid, rusteloosheid en diarree kunnen optreden. Tenslotte kunnen de kankercellen zich verspreiden naar de omliggende zenuwen, wat veel pijn veroorzaakt. Een ander gevolg kan zijn verlamming van de spieren die door deze zenuwen worden aangestuurd, zoals de armspieren.

Om bij één of meerdere van bovenstaande klachten een diagnose te kunnen stellen, worden verschillende onderzoeken uitgevoerd. Een bloedonderzoek wordt gedaan om de schildklierfunctie te bepalen. Een echo wordt gemaakt om de aard van de knobbel te beoordelen. Tevens kan tijdens de echo met een holle naald schildklierweefsel worden opgezogen (een punctie) om vervolgens onder de microscoop te bekijken. Met andere onderzoeken, bijvoorbeeld scans, is te bepalen of de kankercellen zijn uitgezaaid.

Schildklierkanker is meestal goed te genezen omdat het gezwel meestal vroeg opgemerkt wordt en omdat het zich lange tijd plaatselijk ontwikkelt. De geneeskansen hangen echter wel sterk af van het type schildklierkanker waar het om gaat. Er zijn vier grote groepen van schildklierkanker.

Wanneer schildklierkanker wordt vastgesteld bestaat de behandeling vrijwel altijd uit een operatie. Soms kan de uitbreiding zodanig zijn, dat een operatie niet goed mogelijk is. Dan zal bestraling (radiotherapie) kunnen worden overwogen.

De behandeling is afhankelijk van het type en de grootte van de kanker en de eventuele verspreiding. Bij de operatie wordt meestal de gehele schildklier verwijderd. Dit betekent dat de patiënt de rest van zijn leven schildklierhormoontabletten moet blijven gebruiken, omdat deze hormonen niet meer door het eigen lichaam worden aangemaakt. Soms wordt na de operatie nog aanvullend behandeld met radioactief jodium of radiotherapie (bestraling). Als ook de lymfeklieren naast de schildklier zijn aangetast, worden deze ook weggenomen.
Verder zal aandacht gegeven worden aan het verlichten van de pijn, het eet- en drinkpatroon van de patiënt en het functioneren van de nieren en de darmen.
Bij alleen een verdenking op schildklierkanker, bijvoorbeeld wanneer de punctie onvoldoende duidelijkheid verschaft, wordt eerst een deel van de schildklier verwijderd voor nader onderzoek onder de microscoop. Pas als de diagnose schildkliercarcinoom definitief is vastgesteld, wordt besloten de gehele schildklier te verwijderen.

Omdat de oorzaak van schildklierkanker veelal onbekend is, is er niets te doen ter voorkoming. Blootstelling aan straling is echter een risicofactor. Laat daarom slechts in uiterste noodzaak röntgenfoto's van het hoofd en de hals maken. Dit geldt vooral voor kinderen: als zij aan straling worden blootgesteld, lopen zij later een verhoogd risico op schildklieraandoeningen, waaronder kanker.

Laat u vooral onderzoeken als u een zwelling in de hals opmerkt. Ook al doet die geen pijn en hebt u er geen last van. De kansen op genezing zijn groter als schildklierkanker in een zeer vroeg stadium wordt vastgesteld en behandeld

www.nlm.nih.gov
(Engels) "Thyroid cancer" (USA, 2001 August 25)

Drury, P.L., Howlett, T.A. (1999), Endocrinology, in: Kumar, P. and Clark, M. (eds) Clinical Medicine, 4th Ed, Harcourt Publishers, London.

Edwards, C.RW., Toft, A.D., Walker, B.R. (1999), Endocrine disease, in: Haslett, C., Chilvers, E.R.E., Hunter, J.A.A. and Boon, N.A. (eds) Davidson's Principles and Practice of Medicine,18th ed, Harcourt Publishers, London.

Rohatiner, A.Z.S., Slevin, M.L., Tate, T. (1999), Medical oncology, in: Kumar, P. and Clark, M. (eds), Clinical Medicine, 4th ed, Harcourt Publishers, London.