Dyslexie: verworven dyslexie

Bij mensen die normaal hebben leren lezen, kan op latere leeftijd dyslexie ontstaan. Deze verworven dyslexie is vaak het gevolg van een hersenbeschadiging door een ongeval (schedelletsel) of na een CVA (beroerte). In veel gevallen is er dan ook sprake van afasie, een stoornis in het mondeling uitdrukken en/of begrijpen van taal.
Voor de meeste mensen met afasie is lezen een opgave geworden. Iets wat vroeger vanzelf ging kost nu bloed, zweet en tranen…

In de normale situatie lezen we soms snel en soms langzaam om de tekst beter te begrijpen. Woorden die we veel gebruiken, lezen we sneller en kosten minder inspanning. Je eigen naam herken je uit duizenden.
Lange, complexe zinnen en ambtelijke taal zijn veel moeilijker te lezen. Hardop lezen is niet hetzelfde dan woorden herkennen. Als iemand voorleest, dan moet deze met behulp van intonatie en tempo de betekenis van de tekst of het verhaal naar voren brengen. Wie een lange tekst begrijpend leest, leest over typefouten heen en concentreert zich op de hoofdlijnen van de tekst.

Verworven dyslexie kan zich op verschillende manieren voordoen.

Iemand met afasie vertelt:
 “Als iemand hardop voorleest, dan kan ik het volgen, maar als ik het zelf moet doen, lukt het niet. Dat is zo raar. Ik zie het wel en begrijp het, maar kan de woorden niet uitspreken.”

Een ander ervaart het volgende probleem:
“Ik kan wel goed lezen, hardop lezen gaat prima, maar als ik een blad gelezen heb, ben ik kwijt wat er stond.”

Het leesproces bestaat uit kleine opeenvolgende stapjes (niveaus) en elk van die stapjes of de samenwerking tussen die niveaus kan gestoord zijn. Als iemand aangeeft: “Ïk kan niet meer lezen” dan is het de kunst  om uit te zoeken welke aspecten uit het leesproces nog wèl goed gaan. Door gebruik te maken van deze restmogelijkheden en uit te zoeken welke strategieën het leesproces  activeren of ondersteunen kan het lezen weer langzaam verbeteren.

“Bij mij is het lezen stapje voor stapje teruggekomen. In het begin toen ik net afasie had, herkende ik geen woord. Ik zag wel tekens, maar ik herkende ze niet als letters.

Toen ben ik begonnen om mijn naam na te schrijven, wel honderd wel duizend keren, tot ik mijn naam weer in mijn vingers had. Mijn naam herkende ik toen, ook als hij gedrukt stond. Zo ben ik verder gaan oefenen; eerst met kleine woordjes en toen met langere.”

Er zijn twee methoden om met verworven dyslexie om te gaan. De ene is: langdurig oefenen om te herstellen wat kapot is. De tweede: andere strategieën gebruiken en benutten wat nog wèl goed gaat. Soms vullen beide manieren elkaar aan. Door een logopedist kan worden onderzocht welke methode het meest geschikt is.

Om beter te kunnen zien:

1. Als het gezichtsvermogen niet goed is, is het zinvol om naar de oogarts of naar de opticien te gaan. Laat controleren of de ogen nog goed zijn. Veel mensen, die vroeger een bril met dubbel focus hadden, vinden dat nu lastig. Ze kunnen baat hebben bij een aparte leesbril.
2. Soms helpt het om onder de regel die gelezen wordt een liniaal of blaadje te leggen.
3. In de bibliotheek zijn groot letterboeken te leen. Er bestaat een maandblad “De Toonzetter”. In het blad staan overzichtsartikelen over de actualiteiten. Deze krant kan geleverd worden met cassettebandje, zodat met het bandje kan worden meegelezen. Voor informatie over een abonnement: Frelin Producties, Hermelijnhof 45, 7064 DE Silvoolde, 0315 340368.
4. Is er sprake van een hemianopsie? Dit wil zeggen dat maar de helft van de regel of van het blad wordt gezien. Het kan helpen om aan de slechte kant een gekleurde liniaal te leggen en te leren tot de liniaal te lezen.

Moeite met het herkennen van de woorden:

1. Het helpt goed om mee te lezen als een ander hardop leest.
2. Ook oefenen met doorlopers is zinvol om de herkenning van woorden te verbeteren. Doorlopers zijn puzzelboekjes met woordzoekers. Er staan allemaal letters in een raster. En boven dat raster staan woorden. Die woorden moeten worden gezocht en doorgestreept in het raster met letters. Meestal blijven er enkele letters over in het raster en die letters vormen dan een woord.

Beter begrijpen wat u leest:

1. Haal de trefwoorden uit de tekst, onderstreep ze of schrijf ze over. Zo heeft u de hoofdzaken uit de tekst bij elkaar staan en dat is makkelijker te begrijpen.  Het is net als met krantenkoppen, deze zijn makkelijker dan krantenartikelen, omdat ze bestaan uit trefwoorden.
2. Soms helpt het om de tekst ook te horen. Je kunt harop lezen en eventueel een bandopname ervan maken of iemand anders vragen de tekst voor te lezen. Probeer altijd om zelf ook mee te lezen. Dan zult u het meeste begrijpen.

Informatie over dyslexie
nl.wikipedia.org/wiki/Dyslexie

Dyslexie en ICT-hulpmiddelen
www.lexima.nl/