Bloedarmoede tijdens de zwangerschap

Als je zwanger bent, heb je meer kans op bloedarmoede dan anders. Bij bloedarmoede kan het bloed minder zuurstof vervoeren, en daardoor kun je je moe en duizelig voelen. De medische term voor bloedarmoede is anemie. Meer informatie over bloedarmoede vind je hier

Als je zwanger bent heeft je lichaam meer zuurstof nodig. Je lichaam maakt daarom extra rode bloedcellen aan om in deze behoefte te voorzien. Omdat de hoeveelheid bloedvocht (plasma) echter ook toeneemt, neemt de concentratie van hemoglobine (Hb) en rode bloedcellen toch af. Het lijkt er dan dus op alsof je bloedarmoede hebt, maar in feite is de totale hoeveelheid hemoglobine en rode cellen juist toegenomen. Voor niet-zwangere vrouwen geldt een ondergrens van hemoglobine 7,5 mmol/l, bij een zwangere vrouw kan dit dalen tot 6,3 mmol/l (afhankelijk van de duur van de zwangerschap) zonder dat er sprake is van bloedarmoede. Rond 30-32 weken is het hemoglobinegehalte het laagst, daarna stijgt het weer iets.

In de laatste maanden van de zwangerschap is de behoefte aan ijzer die je via de voeding binnen moet krijgen, verhoogd en heb je dus extra ijzer nodig. Als je een voeding met weinig ijzer en foliumzuur hebt gebruikt (bijvoorbeeld door een streng vermageringsdieet of een vegetarische voeding), hevige menstruaties had voor de zwangerschap, vaak moest overgeven door ochtendmisselijkheid, kort achter elkaar meerdere zwangerschappen hebt doorgemaakt of zwanger bent van een meerling, dan heb je een grotere kans op bloedarmoede.

Door het zuurstoftekort kun je je moe en zwak voelen, weinig eetlust of energie hebben en snel kortademig zijn bij inspanning, maar deze klachten kunnen ook voorkomen zonder dat er sprake is van bloedarmoede. Verder kun je klachten hebben als duizeligheid, het gevoel flauw te vallen, hartkloppingen, transpireren, hoofdpijn en oorsuizen. Als je Hb-gehalte erg laag is, kun je er ook bleek uitzien. Omdat het hart tijdens de zwangerschap al harder moet werken, kun je last hebben van versnelde hartslag omdat het hart bovendien probeert het zuurstoftekort te compenseren door het bloed sneller dan normaal rond te pompen.

Je lichaam zorgt er eerst voor dat de baby voldoende ijzer ontvangt voordat jezelf jouw deel krijgt. Dit betekent dat er bij de aanstaande moeder veel eerder sprake is van een ijzertekort dan bij de baby. Pas bij extreem lage waarden van het hemoglobinegehalte loopt de baby gevaar. Er is dan een grotere kans op een vroegtijdige bevalling of een laag geboortegewicht van de baby. Een zeer ernstige bloedarmoede komt vooral voor als er sprake is van bepaalde aandoeningen zoals sikkelcelziekte of thalassemie.

Tijdens de zwangerschapscontrole wordt het Hb-gehalte standaard aan het begin van de zwangerschap en later nog minimaal één keer bepaald. Een druppel uit je vinger is voldoende en binnen enkele minuten is de uitslag bekend. Als je klachten hebt die op bloedarmoede kunnen wijzen, vertel dit dan bij je bezoek aan de verloskundige of arts, zodat je Hb eventueel extra bepaald kan worden. Dit onderzoekje zegt alleen iets over het hemoglobinegehalte in je bloed. Als dit te laag is, dan wordt een buisje bloed afgenomen en wordt op het laboratorium onderzocht wat de oorzaak is: ijzergebrek, normale verdunning tijdens de zwangerschap of een tekort aan een andere stof zoals foliumzuur.

De behandeling van bloedarmoede is afhankelijk van de oorzaak.
In geval van bloedarmoede door een ijzergebrek wordt extra ijzer in de vorm van tabletten of een drank gegeven. Gebruik nooit ijzersupplementen zonder eerst te overleggen met degene die de zwangerschap begeleidt. Deze middelen kunnen zwarte ontlasting of verstopping veroorzaken, dit is een normaal verschijnsel en niet verontrustend. Het is daarom belangrijk dat je voeding veel vezels bevat en dat je voldoende drinkt. Gelijktijdig gebruik van vitamine C (bijvoorbeeld uit fruit of vruchtensap) verbetert de opname van ijzer. Koffie, thee en melkproducten verminderen de opname van ijzer juist. Gebruik deze dranken niet tijdens de maaltijd, maar bijvoorbeeld halverwege de ochtend en middag. Als je langdurig ijzerpreparaten gebruikt, is regelmatige controle gewenst.

Een tekort aan foliumzuur kan ook door tabletten worden opgeheven, vitamine B12 kan per injectie worden toegediend. Alleen bij zeer ernstige bloedarmoede worden soms extra rode bloedcellen gegeven via een bloedtransfusie. De meeste ziekenhuizen hanteren hiervoor de grens van 4,0 mmol/l van het Hb.

Een geboorte gaat gepaard met bloedverlies. Wanneer er voor de bevalling geen sprake was bloedarmoede, kunnen de meeste vrouwen het bloedverlies tijdens de bevalling prima compenseren. Alleen als er sprake is geweest van hevig bloedverlies bij de bevalling of als er al sprake was van bloedarmoede tijdens de zwangerschap, kan het nodig zijn om na de bevalling ijzersupplementen te gebruiken. De verloskundige of arts zal enkele dagen na de bevalling het hemoglobinegehalte in het bloed controleren. Als je borstvoeding geeft,is het ook belangrijk om op je ijzerinname te letten omdat voor de moedermelk ook ijzer nodig is.

Gezond en afwisselend eten is belangrijk om genoeg bouwstoffen binnen te krijgen. Producten met ijzer, vitamine B12 en foliumzuur zijn bijvoorbeeld bladgroenten, noten, peulvruchten, brood, zuivelproducten, vis en vlees. IJzer uit vlees wordt door ons lichaam beter opgenomen dan uit groenten. Gebruikt u geen vlees, overleg dan met uw behandelaar of het nodig is om supplementen te gebruiken. Lever en rosbief bevatten veel ijzer, maar mogen tijdens de zwangerschap niet gebruikt worden. Ze hebben namelijk een hoog vitamine A-gehalte. Hoge doses vitamine A moeten in de zwangerschap worden vermeden omdat uit dieronderzoek is gebleken dat deze schadelijk kunnen zijn voor de baby. Er zijn diverse producten te koop in de supermarkt of bij de reformzaak die extra ijzer en vitamine C bevatten. Voorbeelden zijn Roosvicee ferro, Floradix kruidenelixer of een multivitaminepreparaat speciaal voor zwangere vrouwen of vrouwen die borstvoeding geven. Deze middelen kunnen een goede ondersteuning zijn ter voorkoming van een ijzertekort. Overleg altijd eerst met de verloskundige of arts voordat u dergelijke middelen gaat gebruiken.

nhg.artsennet.nl
Informatie van het Nederlands Huisartsen Genootschap

www.nvog.nl
Informatie van de Nederlandse Vereniging voor Obstetrie en Gynaecologie