Kanker van het hoofd-halsgebied

Kanker in hoofd en hals kan zich voordoen in de schildklier, mondholte en keel, het strottenhoofd, de speekselklieren en lymfeklieren (lymfomen). Vaak zijn dit uitzaaiingen vanuit kanker in longen of maag.

Bijna 90 procent van alle vormen van kanker in het hoofd-halsgebied ontstaat na langdurige blootstelling aan specifieke factoren. Het gebruik van tabak in de vorm van sigaretten of sigaren, en het gebruik van alcoholische dranken staan in nauw verband met kanker van mond, keel, strottenhoofd en tong. Kanker in dit gebied komt zelden voor bij mensen die nooit roken of zelden drinken.
De beste voorzorgsmaatregel om hoofd- en halskanker te voorkomen is dan ook het gebruik van alcohol en tabak te vermijden. Bij bepaalde tumoren van de neus-keelholte, die vooral in Azië voorkomen, speelt het Epstein-Barr virus (ziekte van Pfeiffer) een rol.

De verschijnselen van hoofd- en halskanker variëren afhankelijk van de plaats van de kanker. Veel voorkomende tekenen zijn:

• Een pijnloze knobbel in de hals die gestaag groter wordt. Kanker van de mond, keel, strottenhoofd en schildklier kan zich uitbreiden naar de lymfeklieren in de hals, waardoor daar een knobbel ontstaat: een lymfoom.
• Een hardnekkige zweer of gezwel in de mondholte, al dan niet gepaard gaande met een knobbel in de hals.
• Veranderde stem: een van de verschijnselen van kanker van het strottenhoofd kan heesheid zijn. Dit komt door doorgroei in de zenuwen die de stembanden laten bewegen of door doorgroei in de stembanden zelf.
• Bloed in het speeksel.
• Moeite met het doorslikken van vast voedsel door blokkering van de tumor in de hals.
• Aanhoudende oorpijn zonder dat er sprake is van een infectie (ziek-zijn, koorts).

Iemand die langer dan 2 weken een of meer van deze verschijnselen waarneemt, doet er verstandig aan naar de dokter te gaan. Bij bloederig speeksel, moet u daarmee niet langer dan een paar dagen wachten.

In eerste instantie worden de klachten in kaart gebracht. Wanneer het nodig is, doet een KNO-arts (keel-neus-oor arts) een lichamelijk onderzoek. Bij een verdacht stuk weefsel, kan een stukje worden weggenomen (biopsie) en microscopisch worden bekeken. Bij afwijkingen kan de tumor in het hoofd-hals gebied in kaart worden gebracht door beeldvormend onderzoek.
Een MRI-scan of CT-scan geeft informatie over de precieze locatie van de tumor, het wel of niet bestaan van doorgroei in andere weefsels en eventuele uitzaaiingen. Ook een longfoto (X-thorax) kan informatie geven over uitzaaiingen. Dit is belangrijk om het stadium van een tumor te bepalen, waarvan de behandeling afhankelijk is.

De behandelingsmogelijkheden en het succes ervan hangen af van de aard van de tumor, de plaats en de mate waarin de kanker zich heeft ontwikkeld. De behandeling kent drie pijlers:

• radiotherapie (bestraling);
• chirurgische therapie (opereren);
• chemotherapie (medicijnen die de kankercellen doden);
• combinaties van deze therapievormen.

Vooral in het hoofd-halsgebied is het regelmatig nodig om ingrijpende reconstructies uit te voeren na het operatief verwijderen van de tumor of na bestraling. In het hoofd-hals gebied hebben deze ingrepen namelijk cosmetische gevolgen. Daarnaast is het een gebied met vele functies (slikken, spreken, eten enz.), waarvan het belangrijk is dat deze gewaarborgd blijven.

Naast de behandeling die gericht is op het verwijderen, kan er revalidatie nodig zijn. Hierbij kunt u denken aan logopedie, een dietiste, psychologische begeleiding enz.

Zowel tijdens als na de behandeling van kanker is het van belang goed te eten om gewichtsverlies te voorkomen en lichamelijk in een voor u optimale conditie te blijven. Eet voedsel dat u lekker vindt en probeer het eens op een andere manier klaar te maken. Kies calorie- en eiwitrijke voedingsmiddelen, zoals vlees, vis en kaas. Als u pijn in de mond hebt of als slikken moeilijk gaat, kunt u zacht voedsel proberen, zoals milkshakes, vla, roerei en gepureerde groenten. Vermijd sterk gekruid of zout voedsel. Vermeng het eten met sausjes om het slikken te vergemakkelijken. In plaats van drie grote maaltijden is het wellicht beter meerdere kleine maaltijden of snacks over de dag te verdelen.

www.hoofdhals.nki.nl
Informatie en patiëntencontact over alle verschillende typen kanker aan hoofd en hals

www.entnet.org
(Engels) Head and neck cancers (USA, 2001 October 5)

Howard, D.J., Lund, V.J. 2000, "Pharynx, larynx and neck" in: Bailey & Love's Short Practice of Surgery, eds R.C.G. Russell, N.S. Williams, C.J.K. Bulstrode, 23rd ed, Arnold, London.

Rohatiner, A.Z.S., Slevin, M.L., Tate, T. 1999, "Medical oncology", in: Clinical Medicine, eds P. Kumar & M. Clark, 4th ed, Harcourt Publishers Limited, London.