Groeiachterstand

Kinderen maken een enorme ontwikkeling door. De snelheid waarmee ze groeien, het moment waarop de groeispurten inzetten en de uiteindelijke lengte die ze behalen, kan van kind tot kind nogal verschillen. Blijft de lengte echter sterk achter bij die van leeftijdgenoten, of verloopt de groei te traag, dan spreekt men van een groeiachterstand. Hiervoor bestaan verschillende oorzaken.

Een groeiachterstand kan talrijke oorzaken hebben, zoals:

• aandoeningen van de dunne darm die de opname van voedingsstoffen beperken
• aangeboren (genetische) afwijkingen
• onvoldoende aanmaak van één van de hormonen die nodig zijn voor de groei
• te weinig eten
• bepaalde geneesmiddelen
• sommige chronische ziekten
• emotionele, psychische en sociale factoren.

Bij kinderen met een groeiachterstand begint de puberteit vaak later dan gemiddeld. Tieners zijn vaak te licht en waren altijd al klein voor hun leeftijd. Een kind dat langzaam groeit zonder dat daar een duidelijk aanwijsbare oorzaak voor is, moet worden onderzocht. Als de groei plotseling ophoudt, is dat waarschijnlijk een aanwijzing voor een achterliggende ziekte.

Het kind wordt gemeten en gewogen, en door het bijhouden van een groeicurve kan men zien hoe de groei verloopt. Als er geen gegevens zijn over de lengte en het gewicht in de afgelopen jaren, wordt de huidige lengte van het kind vergeleken met de gemiddelde lengte in zijn of haar leeftijdscategorie. De groeicurve kan ook worden vastgesteld door een vergelijking met die van broertjes, zusjes en klasgenootjes of aan de hand van oude foto's en de veranderingen in de schoenmaat. Andere aanknopingspunten voor het bepalen van de groei zijn de leeftijd waarop lichamelijke veranderingen plaatsvinden, zoals het opkomen van schaamhaar en - bij meisjes - de borstontwikkeling en het begin van de menstruatie. Soms is een tekort aan groeihormonen de oorzaak van de groeiachterstand. Het kan nodig zijn de hoeveelheid van deze hormonen in het bloed te bepalen. Het gaat dan meestal om schildklierhormonen, groeihormoon en enkele andere hypofysehormonen. Eventuele aanvullende onderzoeken zijn röntgenfoto's (om de leeftijd van de botten te bepalen). De ontlasting kan worden geanalyseerd om na te gaan of voedingstoffen wel goed worden opgenomen. Omdat er zoveel aandoeningen zijn die de groei kunnen belemmeren, is het belangrijk een arts te raadplegen voor meer informatie over de verschillende mogelijke tests.

Als de groeiachterstand komt door een ziekte, dan moet deze eerst worden behandeld. Een eventueel tekort aan groeihormoon of andere hormonen kan worden aangevuld. Indien nodig kan de puberteit kunstmatig worden opgewekt door toediening van kleine hoeveelheden oestrogeen (bij meisjes) of testosteron (bij jongens). Indien de groeiachterstand psychische problemen oplevert, kan het goed zijn om een psycholoog in te schakelen.

Een behandeling met groeihormoon heeft niet in alle gevallen effect op de lichaamslengte. Het heeft bijvoorbeeld geen effect bij patiënten die de puberteit al achter de rug hebben en van wie de botten niet meer in de groei zijn. Daarnaast zijn er gevallen bekend van families waar men ongevoelig is voor groeihormoon, maar dan kan toediening van IGF-I (insulin-like growth factor) soms helpen. Het al dan niet overgaan tot hormoonvervangende therapie moet worden besproken met een specialist.

http://www.groeistichting.nl Informatie van de Nederlandse Groeistichting

http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/003021.htm (Engels) Informatie van de National Library of Medicine (USA)

Drury, P.L. and Howlett, T.A. 1999, 'Endocrinology', in Clinical Medicine, eds P. Kumar and M. Clark, Harcourt Publishers Limited, Edinburgh, London.

Edwards, C.R.W., Toft, A.D. and Walker, B.R. 1999, 'Endocrine disease', in Davidson's Principles and Practice of Medicine, eds C. Haslett, E.R.E. Chilvers, J.A.A. Hunter, and N.A. Boon, Churchill, Livingstone, London.