Pijnbestrijding tijdens de bevalling

Het is maar goed dat weeën pijn doen. Zo word je gewaarschuwd dat je kind binnenkort geboren wordt. Stel je eens voor dat je er niets van zou voelen... Dan zou de bevalling bijvoorbeeld op straat of in de supermarkt kunnen plaatsvinden en zou je er zelf ook door verrast worden. Tegenwoordig is dat hoogst ongemakkelijk, in de prehistorie was het natuurlijk ronduit gevaarlijk.

Weeën doen pijn omdat de baarmoedermond erg gevoelig is. Tijdens de bevalling wordt de gevoelige baarmoedermond onder druk geopend. Bovendien hangt de baarmoeder aan allerlei banden (soort spiertjes) aan het bekken. De banden staan erg onder spanning omdat de baarmoeder gegroeid is. Als de baarmoeder samentrekt tijdens een wee, dan komt er nog meer spanning op die banden, wat pijn geeft. De banden lopen van de baarmoeder naar diverse plekken van het bekken, hierdoor kan de pijn op verschillende plaatsen zitten. De ene barende heeft vooral pijn in de buurt van het schaambot terwijl een ander lage rugpijn heeft, die ook kan uitstralen naar de benen.

Het is simpel gezegd, maar het belangrijkste is dat je je niet tegen de pijn verzet. Probeer een knop om te zetten en te bedenken dat de pijn tijdelijk is en een doel heeft. Als je je verzet tegen de pijn, dan komt er meer adrenaline vrij in je lichaam en adrenaline zorgt ervoor dat je moeilijker ontsluit én dat er minder endorfine vrijkomt. Endorfine wil je juist graag zoveel mogelijk hebben omdat dit een natuurlijke morfine is die er dus voor zorgt dat je de pijn beter kunt verdragen. Voor een voorspoedig verlopende ontsluiting is het dan ook heel belangrijk dat je je op je gemak voelt en als het ware meegaat in de golven van de pijn.

In het begin van de bevalling valt de pijn meestal nog wel mee. Natuurlijk voel je de weeën goed, maar je kunt ze nog best hebben. Fixeer je in deze periode niet op de weeën. Doe nog zoveel mogelijk andere dingen en probeer jezelf af te leiden. Maar er komt een periode dat je niets anders meer kunt dan bezig zijn met de weeën. Ze komen steeds vaker, maar ze gaan vooral steeds meer pijn doen. Doe je voordeel met de onderstaande tips.

• Probeer met je pijn mee te gaan.
• Verzet je er niet tegen.
• Praat jezelf moed in. Als je tegen jezelf gaat zeggen: 'dit red ik nooit', dan wordt het alleen maar moeilijker.
• Bedenk dat de pijn over 1 minuut weer over is.
• Bedenk dat iedere wee je dichter bij het einde brengt.
• Probeer geen controle te hebben over je lichaam, maar laat alles los.
• Schreeuw het uit als je niet anders kunt. Als je dit gênant vindt, stop je gezicht dan in een kussen om het geluid te dempen.
• Verkramp niet met je onderlichaam. De baarmoeder is een spier en een spier waar spanning op staat gaat moeilijker open dan een spier die ontspannen is. Als je het gevoel hebt dat je ergens spanning op moet zetten, knijp dan met je handen in een kussen of iets dergelijks.
• Bedenk dat de pijn je helpt dichter bij het einde te komen. Hoe meer pijn, hoe beter de weeën, hoe sneller je volledige ontsluiting bereikt.
• Als je je verzet tegen de pijn belemmer je, onbewust, de bevalling, waardoor het vaak trager gaat, de weeën niet goed doorzetten en de bevalling een gebed zonder eind wordt.
• Zoek een houding die voor jou het beste is om de weeën en dus de pijn op te vangen.
• Zorg ervoor dat er geen storende elementen in je omgeving zijn. Als er mensen (bijv. kinderen) in huis zijn die je uit je concentratie halen of ervoor zorgen dat je je niet vrij voelt om te doen wat je wilt, vraag ze dan vriendelijk om weg te gaan of zorg ervoor dat de kinderen naar een oppas gaan. Rust, gedempt licht en veilig voelen zijn belangrijke voorwaarden voor een goede ontsluiting.

Ook thuis kun je best veel doen om de pijn dragelijker te maken. Naast de tips die worden gegeven bij omgaan met pijn, vind je hier allerlei tips om de pijn thuis te verlichten:

• Begeleiding: onderzoek heeft uitgewezen dat goede begeleiding door iemand waar je vertrouwen in hebt ervoor zorgt dat je beter met de pijn om kunt gaan. Het is hierbij prettig als de persoon die je begeleidt weet wat er gebeurt bij een bevalling en hoe zij je kan helpen de weeen beter op te vangen. Je verloskundige of een doula zijn uitermate geschikt om je goed door je bevalling te begeleiden. Maar het kan ook je partner of een goede vriendin zijn, als die van zichzelf weet dat hij/zij het hoofd koel kan houden en je echt kan begeleiden en van advies kan voorzien.
• Massage Vooral als je rugweeën hebt, kan masseren heel goed helpen. Vraag je partner of iemand anders die bij de bevalling aanwezig is om flink te drukken op de plaats die je het meest zeer doet. Vaak is dit één plek net boven je stuitje. Hoewel we het masseren noemen, is het niet verstandig om de plek te masseren, maar gaat het vooral om heel hard drukken op de zere plek. Geef aan waar de plek precies zit en hoe hard er gedrukt moet worden. Bij de meeste vrouwen met rugweeën helpt het alleen als er echt flink hard gedrukt wordt op de éne plek. De partner moet met de handpalm hard drukken zolang de wee er in alle hevigheid is. Zodra de wee weg is, kan er gestopt worden met drukken. Geef dus ook aan wanneer je partner kan stoppen met drukken, want anders houdt hij/zij het niet de hele bevalling vol. Ook bij beenweeën kan het helpen om je beide benen te laten masseren (soort kneden van de spieren) door je partner.
• Warmte Een flink warm bad of douche vinden de meeste vrouwen heerlijk als de weeën echt hevig zijn. Als je geen bad hebt, ga dan zitten onder de douche (tuinstoeltje of krukje) en houd de hete straal, tijdens een wee, op de plaats waar je de meeste pijn hebt. Als je in bad kunt, zorg dan voor een flink warm bad en een behaaglijk warme badkamer. Blijf in ieder geval een paar weeën liggen. Sommige vrouwen vinden het warme bad in eerste instantie niet lekker, maar als ze wat langer blijven liggen, merken ze vaak toch dat de warmte de scherpe kantjes van de pijn afneemt. Bovendien zorgt de warmte ervoor dat je beter ontspant. De baarmoedermond is een spier en je kunt je voorstellen dat een spier die ontspannen is makkelijker open gaat dan een spier waar veel spanning op staat. We zien dan ook vaak dat vrouwen die bij hevige weeën in bad gaan zitten, makkelijker en sneller ontsluiten. Ook een rubberen kruik kan heerlijk zijn om de pijn te verzachten. Leg de hete kruik (let op: leg altijd een doek tussen de kruik en je huid in verband met verbrandingsgevaar) op de plek die je de meeste pijn doet. Bij rug- of onderbuik weeën kun je de rubberen kruik tussen je onderbroek stoppen. Heb je last van beenweeën, leg dan op ieder been een warme kruik.
• Hypnose Hypnose is een diepe ontspanning, waarbij de persoon sterk op zichzelf geconcentreerd is. Het wordt wel vergeleken met het ingespannen naar een film kijken: ook dan kan het zijn dat je zo verdiept bent, dat je het niet hoort als iemand iets tegen je zegt. In een cursus hypnose leer je goed en diep te ontspannen op een simpele en doeltreffende manier die iedere zwangere goed tijdens de bevalling toe kan passen.
  Elke hypnose is een zelfhypnose. Je leert hoe je zelf in hypnose gaat en er weer uitkomt. Door de zelfhypnose wordt de pijnbeleving minder en heb je meer controle over hoe je met de weeën omgaat. In tegenstelling tot wat veel mensen ten onrechte denken, beleef je de bevalling zeer bewust.
  In de cursus wordt in de eerste plaats aandacht besteed aan het leren in hypnose te gaan. Daarnaast wordt er allerlei informatie gegeven en aandacht besteed aan ademhalingsoefeningen, houdingen om de weeën in op te vangen, aandeel van de partner hierbij, contact maken met je kind, bekkenbodemoefeningen. Ook kan er aandacht besteed worden aan grote angst voor de bevalling of eerdere trauma’s die de bevalling in de weg staan. Het is een individuele cursus. Dat betekent dat je de cursus alleen volgt of met je partner. Hypnotherapie voor zwangeren wordt gegeven door een hypnotherapeut. Er zijn maar weinig hypnotherapeuten die deze zwangerschapscursussen geven. Barbara Corsetto in Amsterdam (020 – 6708879 of www.hypnotherapie.nu) heeft de cursus ontwikkeld en geeft deze sinds 1995.
  Voor meer informatie kun je ook terecht bij de beroepsvereningen; het Nederlands Gilde Voor Hypnotherapeuten, www.ngvh.nl of de Nederlandse Beroepsvereniging van Hypnotherapeuten, www.hypnotherapie.nl
• Geboorte-TENS TENS staat voor Transcutane Electro Neuro Stimulatie. Het is een apparaatje ter grote van een walkman met 4 elektroden pleisters die op de rug aangebracht worden. Door middel van lichte stroomstootjes zou het apparaat de pijnprikkels naar de hersenen moeten verminderen, waardoor de intensiteit van de pijn minder wordt. De pijn gaat dus niet weg, maar de scherpe kantjes worden weggehaald. Je kan het vergelijken met de elektrische prikkels die je soms krijgt bij de fysiotherapeut om bepaalde pijnklachten te verminderen. De intensiteit van de prikkels is instelbaar, dus als de weeën meer pijn gaan doen dan kun je de prikkels verhogen. Er is diverse malen onderzoek gedaan naar de effectiviteit van TENS in het algemeen (TENS wordt immers niet allen gebruikt voor de pijn bij bevallingen, maar ook bij bijvoorbeeld nekklachten). Het effect van de TENS is bij geen van deze onderzoeken aangetoond. TENS mag niet gebruikt worden bij hartklachten, dragers van een pacemaker, voor de 6e maand van de zwangerschap of in combinatie met water. Er zijn verloskundigen die een geboorte-TENS bij zich hebben, maar ga er niet zonder meer vanuit. De geboorte-TENS is ook te huur.

Voor pijnbestrijding met medicijnen ben je op het ziekenhuis aangewezen. Thuis mag geen medicatie worden gegeven ter bestrijding van de pijn. Dit ,omdat alle medicijnen ook bij de baby komen en het dus heel belangrijk is om de conditie van de baby in de gaten te houden door middel van een CTG (hartfilmpje)

Injectie met pijnstillend medicijn: als het nog minimaal 3 uur duurt voordat de baby geboren wordt, kan er een injectie (meestal in de bil of het dijbeen) gegeven worden die een middel bevat die de pijnprikkels vermindert. Meestal wordt er een injectie met pethidine (een morfine achtige stof)gegeven. Pethedine kan ook via een infuus gegeven worden.
Wanneer geschikt: pethidine-injecties zijn vooral geschikt als pijnstilling in een vroeg stadium van de bevalling. Als je bijvoorbeeld al nachten niet geslapen hebt omdat je wel weeën hebt, maar de bevalling niet echt doorzet, kan een pethidine-injectie helpen. Door het afnemen van de pijn en het feit dat veel vrouwen er wat suf van worden, kun je even uitrusten, soms wat slapen en zo wat bijtanken. In dit stadium, als er dus nog maar net 1 of 2 cm ontsluiting is en de geboorte naar verwachting nog lang op zich laat wachten, wordt de pethidine vaak gecombineerd met een slaapmiddel zodat je ook echt een paar uur kunt slapen. Bijwerkingen: alle morfine-achtige stoffen hebben als bijwerking dat de ademprikkels worden verminderd en de darmwerking wordt vertraagd.
Omdat al deze stoffen ook bij de baby komen, is het heel belangrijk om de conditie van de baby goed in de gaten te houden. Vooral als de injectie te laat gegeven wordt en de baby binnen 2 uur na toediening wordt geboren, is er een verhoogd risico dat de baby geen ademprikkel heeft als hij geboren wordt. Daarnaast moeten astma-patiënten beducht zijn voor een astma-aanval. Andere, vervelende maar niet zo gevaarlijke, bijwerkingen zijn: misselijkheid, overgeven, hoofdpijn, duizeligheid, sufheid, slaperigheid.
Hoe ervaren vrouwen het? De ervaringen van vrouwen die pethidine kregen zijn zeer wisselend. Sommige vrouwen geven aan het prettig gevonden te hebben dat de scherpe kanten van de pijn afgaan en ze zodoende wat rust kregen. Andere vrouwen vonden de bijwerkingen, sufheid, misselijkheid, het gevoel er niet bij te zijn, zo vervelend dat de nooit meer voor pethidine-injecties zouden kiezen. Van tevoren is niet aan te geven hoe je op pethidine zult reageren.

Remifentanil infuus: bij deze manier van pijnbestrijding krijg je een infuus met een pomp. Je kunt zelf (binnen grenzen gesteld door de arts) de hoeveelheid medicatie bepalen. Jij bepaalt dus hoe vaak je pijnbestrijding nodig hebt. Bijwerkingen zijn: sufheid, misselijkheid en lage bloeddruk. Remifentanil kan effecten hebben op de ademhaling en hartslag. Er moet dan ook continue gemonitord worden. Het middel mag alleen toegediend worden in een ziekenhuis waarbij de artsen in de verloskamers voldoende (bij)scholing hebben gehad in reanimatie bij ademhalings- en hartproblemen. Remirentanil is snel beschikbaar in het ziekenhuis. Meestal kan het binnen 10-15 minuten worden toegedient, bij een ruggenprik is dit vaak niet het geval omdat de anesthesist lang niet altijd in het ziekenhuis aanwezig is. De effectiviteit van remifentanil wordt in diverse onderzoeken verschillend beschreven, van matig tot zeer effectief.

De ruggenprik: de ruggenprik is de meest effectieve vorm van pijnbestrijding. Je voelt de pijn helemaal niet meer. Maar zoals bijna altijd zitten er aan dit voordeel ook wel nadelen.