Vaccinaties - bijwerkingen

Dagelijks komen we in aanraking met allerlei zeer kleine organismen (onder meer bacteriën en virussen) die ons lichaam kunnen binnendringen en een infectie of schade veroorzaken. Om dit te voorkomen, heeft het lichaam verdedigingsmechanismen ontwikkeld. Met elkaar vormen die het immuunsysteem, ook wel afweersysteem genoemd. Antilichamen spelen een belangrijke rol in het immuunsysteem, omdat zij lichaamsvreemde stoffen aanvallen en opruimen. Vaccinatie kan de productie van antilichamen bevorderen en zo het lichaam beschermen.

Kinderen krijgen (via het consultatiebureau) volgens het schema van het Rijksvaccinatieprogramma de nodige vaccinaties. Later kan een vaccinatie ook nodig en soms verplicht zijn. Bijvoorbeeld bij een bezoek aan een land waar aandoeningen voorkomen die in eigen land onbekend zijn. Ook mensen met een chronische ziekte of mensen bij wie het immuunsysteem niet goed functioneert kunnen baat hebben bij vaccinaties. Een goed voorbeeld hiervan is de jaarlijkse griepprik.

De meeste vaccinaties worden toegediend door een injectie in de bovenarm, dij of billen. Een enkel vaccin kan ook via de mond worden ingenomen.

De meeste kinderen en volwassenen hebben geen last van een vaccinatie. De prik zelf kan wat pijnlijk zijn en kleine kinderen zullen meestal kortdurend huilen. In sommige gevallen wordt de injectieplaats rood en ontstaat er zwelling. Leg liever geen natte lappen of ijskompressen op de prikplek. Dat kan zelfs extra klachten veroorzaken.
Koorts is een zeldzame bijwerking van vaccinatie.
Allergische reacties treden wat vaker op bij inenting met immunoglobulinen. Bij deze passieve vorm van immunisatie worden vooraf gevormde antilichamen ingebracht. De klachten kunnen variëren van verkoudheid of een loopneus tot misselijkheid, prikkelbaarheid, een lichte huiduitslag en gewrichtspijn.
In zeer zeldzame gevallen (ongeveer 1 op 25.000) kunnen ernstigere reacties op het toegediende vaccin optreden. Onder ernstige reacties wordt verstaan:

• Zwelling van een groot deel van de arm of het been waarin de injectie gegeven is.
• Koorts hoger dan 40 graden.
• Langdurig (meer dan 3 uur) krijsen
• Een wegraking (collaps)
• Stuipen (convulsies)
• Bepaalde hersenaandoeningen (encefalitis, encefalopathie)
• Ernstige allergische reacties (anafylactische shock)

Deze bijwerkingen komen niet allemaal even vaak voor en gelukkig zijn de ernstigste bijwerkingen ook de meest zeldzame. Zo krijgt ongeveer één op de miljoen kinderen na een vaccinatie tegen BMR (bof, mazelen, rode hond) last van toevallen.
De kans op bijwerkingen is het grootst bij het toedienen van de eerste vaccinaties op de leeftijd van twee maanden. Uw baby wordt dan eerst door de jeugdarts onderzocht voordat de inentingen worden gegeven. Zijn de eerste inentingen goed verlopen, dan wordt de kans op bijwerkingen bij latere vaccinaties steeds kleiner.
Maak altijd een zorgvuldige afweging tussen alle mogelijke bijwerkingen van vaccinatie en de risico's die u of uw kind lopen zonder vaccinatie.

Hou de eerste dagen na vaccinatie in de gaten of er koorts ontstaat. Als uw kind koorts heeft, kunt u het eventueel met lauw (niet koud) water afsponzen. Kleedt het kind niet te warm en geef het extra vocht te drinken. Raadpleeg in ieder geval een arts als de koorts oploopt boven de veertig graden of wanneer het kind suf of slap wordt of stuipen krijgt.
Ook voor volwassen gelden de algemene adviezen bij koorts. Eventueel kunt u een pijnstiller, bijvoorbeeld paracetamol, nemen.

In de volgende situaties is een vaccinatie niet wenselijk óf pas nadat speciale voorzorgsmaatregelen zijn genomen:

• bij hoge koorts
• als een eerdere vaccinatie een ongewenste reactie heeft veroorzaakt
• als het eten van eieren een ernstige (allergische) reactie teweegbrengt
• bij epileptische aanvallen in het verleden
• bij een stollingsstoornis
• bij behandeling voor kanker
• bij een aandoening die het immuunsysteem aantast zoals HIV-infectie, of bij kinderen die immunosuppressiva gebruiken na een orgaantransplantatie.

Vraag uw arts of het consultatiebureau in dergelijke situaties altijd om advies. 

www.rivm.nl/rvp Informatie over het Rijksvaccinatieprogramma

Griffin, G.E. et al 1999, 'Diseases due to infection', in Davidson's Principles and Practice of Medicine, eds. C. Haslett, E.R.E. Chilvers, J.A.A. Hunter, and N.A. Boon, 18e uitg., Churchill Livingstone