Hirsutisme

Hirsutisme is een aandoening die wordt gekenmerkt door overmatige lichaamsbeharing bij vrouwen in een patroon dat overeenkomt met dat bij mannen. Aangezien er sprake is van een brede variatie in de verdeling van het haar moet rekening worden gehouden met raciale factoren. Zo hebben vrouwen in Oost-Rusland en zuidelijke Europese landen haargroei in het gezicht, op de buik en bovenbenen, terwijl bij Aziatische vrouwen op deze plaatsen weinig haar groeit. Amerikaanse indiaanse vrouwen, zwarte vrouwen en Aziatische vrouwen hebben minder haargroei in het gezicht en op het lichaam dan blanke vrouwen en Noord-Europese vrouwen vertonen minder haargroei dan vrouwen afkomstig uit het Middellandse-Zeegebied.

De oorzaken van hirsutisme zijn divers, maar de belangrijkste oorzaak is een verhoogde spiegel van mannelijke hormonen (androgenen) in het lichaam. Androgenen zijn chemische stoffen die de ontwikkeling van de mannelijke geslachtskenmerken bevorderen. Hoge androgeenspiegels in het lichaam van een vrouw kunnen worden veroorzaakt door een toegenomen productie van deze hormonen door de eierstokken of bijnieren. Overmatige productie van androgenen door de eierstokken kan door diverse aandoeningen worden veroorzaakt, zoals het polycysteus ovarium syndroom of een gezwel in een eierstok. Overmatige androgeenproductie door de bijnier kan optreden als gevolg van bijnieraandoeningen als congenitale bijnierhyperplasie , het syndroom van Cushing en een bijniertumor. Hirsutisme kan tevens worden veroorzaakt door middelen als anabole steroïden, middelen tegen braken, orale anticonceptiva, antipsychotica en middelen voor een te hoge bloeddruk. Hirsutisme kan vaker in één familie voorkomen en soms is de oorzaak van hirsutisme niet bekend (idiopathisch).

Er is sprake van haargroei in het gebied van snor en baard, op de borst, onderbuik en leesstreek, aan de binnenkant van de bovenbenen en op de armen en benen. Door geneesmiddelgebruik veroorzaakt hirsutisme wordt gekenmerkt door fijn haar op de romp en in het gezicht. Hirsutisme kan, afhankelijk van de oorzaak, tevens gepaard gaan met verschijnselen als kaalheid volgens het mannelijk patroon , het zwaarder worden van de stem, overgewicht, onvruchtbaarheid, acne en een onregelmatige menstruatie.

De diagnose wordt gesteld op basis van de medische voorgeschiedenis, het verhaal van de patiënt en de verschijnselen. Er wordt onder meer gevraagd of hirsutisme in de familie voorkomt, wanneer het is begonnen, of en hoe het verergert, hoe het menstruatiepatroon is en wat het vroeger en huidig medicijngebruik is. Tevens wordt een lichamelijk onderzoek verricht waarbij het patroon en de kenmerken van de haargroei worden beoordeeld. Afhankelijk van de oorzaak van hirsutisme kunnen bij het onderzoek ook de verdeling van spiermassa en lichaamsvet worden beoordeeld, evenals de grootte van de clitoris, stemveranderingen en tepelafscheiding . Daarnaast kan laboratoriumonderzoek worden uitgevoerd om onder meer de bloedspiegels van androgenen te bepalen. Tevens kan beeldvormend onderzoek, zoals een echo, worden ingezet om de onderliggende oorzaak van hirsutisme te achterhalen.

Voor hirsutisme bestaan diverse behandelmogelijkheden. Voor de meeste vrouwen met een lichte vorm van hirsutisme bij wie de oorzaak onbekend of familiair is, is geruststelling essentieel. Daarnaast bestaan er allerlei cosmetische behandelingen voor hirsutisme zoals bleken, epileren, chemische middelen die de haren doen uitvallen, harsen, behandeling met elektrische stroom en laserbehandeling. Bij licht hirsutisme kan bleken of epileren volstaan, terwijl ook harsen zinvol kan zijn wanneer de haargroei niet op al te grote schaal optreedt. Behandeling met elektrische stroom is effectief maar tijdrovend en kostbaar. Aangezien hirsutisme wordt veroorzaakt door hoge androgeenspiegels in het lichaam, kunnen bij de behandeling verschillende geneesmiddelen worden gebruikt die de aanmaak of werking van androgeen onderdrukken. Dit zijn onder meer antiandrogenen, corticosteroïden en bepaalde orale anticonceptiva. Deze geneesmiddelen onderdrukken de haargroei, al kan het enkele maanden duren voor dit effect duidelijk wordt, en kunnen alleen of in combinatie met cosmetische behandelingen worden toegepast. Tenslotte wordt aan vrouwen met overgewicht aangeraden af te vallen.

Cosmetische behandelingen van hirsutisme kunnen gepaard gaan met verschillende bijwerkingen. Irritatie van de huid doet zich voor na scheren, harsen, epileren, bleken en het gebruik van chemische ontharingsmiddelen. Na laserbehandeling kan er een donkere verkleuring van de huid optreden. Behandeling met elektrische stroom is een kostbare en tijdrovende behandeling. Gebruik van bepaalde antiandrogenen kan gepaard gaan met onder meer gewichtstoename, depressie, vermoeidheid en seksuele problemen. Antiandrogenen mogen niet worden gebruikt door zwangere vrouwen vanwege negatieve effecten op het ongeboren kind.

Meer informatie over geneesmiddelen kunt u vinden in de Geneesmiddelenatlas .

Informatie van huidartsen
www.huidinfo.nl
www.huidarts.com
www.huidconsult.nl
www.huidziekten.nl

Informatie over het verschil tussen hirsutisme en hypertrichose
www.rivas.nl

Informatie van huisartsen
www.nhg.artsennet.nl

Algemene informatie over hirsutisme
www.wikipedia.org

American Academy of Family Physicians (2002), Hirsutism (Excess Hair), [online], te raadplegen via: www.familydoctor.org, [geraadpleegd 17 juni 2005]. (Engels)

Azziz, R. (2003), “The Evaluation and Management of Hirsutism”, Obstet Gynecol, vol. 101, no. 5 Pt 1, May, pp. 995-1007.

Sahin, Y. and Kelestimur, F. (2004), “Medical Treatment Regimens Of Hirsutism”, Reprod Biomed Online, vol. 8, no. 5, May, pp. 538-546.

Camacho-Martinez, F. (2003), Hypertrichosis and Hirsutism, in: Bolognia, J.L., Jorizzo, J.L., Rapini, R.P., Horn, T.D., Mascaro, J.M., Saurat, J., Mancini, A.J., Salasche, S.J. and Stingl, G. (eds), Dermatology, vol. 1, Elsevier Limited, Philadelphia. (Engels)

Dawber, R.P.R., de Berker, D. and Wojnarowska, F. (1998), Disorders of Hair, in: Champion, R.H., Burton. J.L., Burns, D.A. and Breathnach, S.N. (eds), Rook/Wilkinson/Ebling Textbook of Dermatology, 6th ed, vol. 4, Blackwell Science, Oxford. (Engels)

Ehrmann, D. A. (2001), Hirsutism and Virilization, in: Braunwald, E., Fauci, A.S., Kasper, D.L., Hauser, S.L., Longo, D.L. and Jameson, J.L. (eds), Harrison’s Principles of Internal Medicine, 15th ed, McGraw-Hill, London. (Engels)

Odom, R.B, James, W.D. and Berger, T.G. (2000), Andrews’ Diseases of the Skin: Clinical Dermatology, 9th ed, W.B. Saunders Company, Philadelphia. (Engels)

Olsen, E.A. (2003), Hair Disorders, in: Freedberg, I.M., Eisen, A.Z., Wolff, K., Austen, K.F., Goldsmith, L.A. and Katz, S.I. (eds), Fitzpatrick’s Dermatology in General Medicine, 6th ed, vol. 1, The McGraw-Hill Companies, Inc., New York. (Engels)

Rogers, S. (1999), Hirsutism, in: Katsambas, A.D. and Lotti, T.M. (eds), European Handbook of Dermatological Treatments, Springer-Verlag, Berlin. (Engels)

Van der Spuy, Z.M., le Roux, P.A., Cyproterone acetate for hirsutism (Cochrane Review). In: The Cochrane Library, Issue 4, 2003. Chichester, UK: John Wiley & Sons, Ltd. (Engels)