De eerste zwangerschapscontrole

Bij een normale zwangerschap vindt de eerste controle plaats als je ongeveer acht weken zwanger bent. Zodra je weet dat je zwanger bent, kun je hiervoor zelf een afspraak maken bij een verloskundige bij jou in de buurt. Wanneer je weet dat je zwangerschap risico’s met zich meebrengt, maak je een afspraak bij de gynaecoloog. Tijdens de eerste controle krijg je allerlei vragen over je achtergrond, ziektes die in de familie voorkomen en nog veel meer . Dit wordt de anamnese genoemd. Ook wordt je bloeddruk gemeten, je buik onderzocht en bloed afgenomen, soms aangevuld met enkele andere onderzoeken. Je krijgt veel informatie. De eerste controle duurt 20 tot 45 minuten.

Bij de eerste zwangerschapscontrole heeft de verloskundige veel informatie nodig om te beoordelen wanneer je bent uitgerekend en of er tijdens deze zwangerschap en bevalling een verhoogde kans is op complicaties. Voordat je naar de verloskundige gaat, kun je zelf al een groot deel van deze gegevens thuis verzamelen en opschrijven. Naast algemene gegevens, zoals naam, geboortedatum, adres en verzekering, worden onder andere de volgende vragen gesteld.

Je verloskundige en seksuele voorgeschiedenis

• Ben je al eens eerder zwanger geweest, en zo ja, hoeveel kinderen heb je?
• Hoe zijn eerdere zwangerschappen en bevallingen verlopen?
• Wanneer ben je gestopt met anticonceptie?
• Hoe ben je zwanger geworden (spontaan, kunstmatig )?
• Wanneer was de eerste dag van je laatste menstruatie?
• Hoe lang duurt je cyclus gemiddeld?
• Wanneer was de zwangerschapstest positief?
• Heb je ooit nare seksuele ervaringen gehad?
• Heb je de afgelopen drie maanden een risicovolle seksuele relatie gehad (mogelijkheid tot hiv-besmetting )?

Jullie medische voorgeschiedenis

• Ben je gezond? Zo niet, welke aandoeningen heb je?
• Komen er in je familie erfelijke afwijkingen voor?
• Is de vader gezond? Zo niet, welke aandoeningen heeft hij?
• Komen er bij de vader in de familie erfelijke afwijkingen voor?
• Gebruik je medicijnen?
• Ben je ooit geopereerd?
• Heb je ooit een bloedtransfusie gehad?

Jullie leefstijl

• Rook jij? Rookt de vader?
• Gebruik je alcohol? Gebruikt de vader alcohol?
• Gebruik je drugs? Gebruikt de vader drugs?
• Hoe is je woonsituatie?
• Studeer of werk je? Zo ja, wat doe je?
  

Om de bloeddruk te meten krijg je de band van een bloeddrukmeter om je arm. Deze wordt strak opgepompt en loopt daarna langzaam leeg. Op een bepaald moment voel je je arm kloppen. De bloeddrukmeter registreert de kwikdruk waarbij dit gebeurt als de bovendruk. De kwikdruk waarbij het kloppen ophoudt, is de onderdruk. Een normale bloeddruk is ongeveer 120/80. Tijdens je zwangerschap daalt de bloeddruk meestal, vooral in het tweede trimester. Als je bij de eerste controle een vrij lage bloeddruk hebt, kan de bloeddrukdaling tijdens je zwangerschap leiden tot duizeligheid . Als je bloeddruk te hoog is, wordt de bloeddruk later nog eens gemeten. Is deze dan nog steeds te hoog, dan word je verwezen naar de gynaecoloog. Hoge bloeddruk tijdens je zwangerschap kan schadelijk zijn voor jezelf en je baby.

Al tijdens de eerste controle kan ook je buik worden onderzocht. Terwijl je op de onderzoeksbank ligt, voelt de verloskundige of gynaecoloog met zijn of haar handen of de rand van je baarmoeder al boven je schaambeen voelbaar is. Met een doptone kan gezocht worden naar de hartslag van je baby. Soms wordt dit onderzoek achterwege gelaten, want als je minder dan twaalf weken zwanger bent, is de baarmoeder vaak nog niet voelbaar. Ook de hartslag van je baby is dan vaak nog niet hoorbaar.
Tijdens een controle bij de gynaecoloog wordt vaak een echo gemaakt om te zien óf en hoelang je zwanger bent. Ook is daarop te zien of er één of meer dere vruchtzakjes zijn, en of er al hartactie zichtbaar is. Tijdens een controle bij de verloskundige wordt dit onderzoek meestal bij twaalf weken uitgevoerd (termijnecho ).

Vroeger werd je tijdens elke controle gewogen. Het nut hiervan is omstreden. Daarom is wegen tegenwoordig niet meer standaard. Dit geldt ook voor onderzoek van je urine op de aanwezigheid van eiwitten of glucose als je geen klachten hebt.

Tijdens de eerste controle kan de verloskundige bloed afnemen voor onderzoek. Ze kan je ook een laboratoriumformulier meegeven waarmee je bloed kunt laten prikken bij een diagnostisch centrum. Bloedonderzoek levert waardevolle informatie op. Als er bij het bloedonderzoek afwijkingen worden gevonden, neemt de verloskundige contact met je op.

Bloedgroep
Mocht je tijdens de bevalling veel bloed verliezen, dan moet er snel bloed voor je besteld kunnen worden. Daarom wordt je bloedgroep bepaald.

Resusfactoren
Behalve je bloedgroep wordt ook bepaald of je bloed resuspositief of resusnegatief is. Het overgrote deel van de Nederlandse bevolking (84 procent) is resuspositief. Als een aanstaande moeder resusnegatief is en de vader resuspositief, dan is bloed van hun kindje meestal resuspositief. Iemand die resusnegatief is, maakt antistoffen tegen resuspositief bloed. Het is dus mogelijk dat het bloed van de moeder bloedcellen van de baby afbreekt, die hierdoor deze bloedarmoede kan krijgen. Dit wordt resusantagonisme genoemd. Om het risico hierop te bepalen, wordt je bloed als je 27 weken zwanger bent nogmaals onderzocht . Mogelijk krijg je dan in de 30e week van de zwangerschap en na je bevalling een injectie om de vorming van antistoffen in je bloed te voorkomen. Deze injectie is niet gevaarlijk voor je baby.

Irregulaire antistoffen
Behalve de resusfactoren kunnen ook de bloedgroepen botsen als jij antistoffen tegen bepaalde bloedgroepen in je bloed hebt. Ook deze antistoffen kunnen bloedcellen van je kindje afbreken (bloedgroepantagonisme ) waardoor je baby ernstige bloedarmoede kan oplopen. Als je deze antistoffen hebt, wordt je bloed naar een gespecialiseerd laboratorium gestuurd voor verder onderzoek. Als dan blijkt dat je inderdaad antistoffen hebt die gevaarlijk kunnen zijn voor je baby moet de bloedgroep van de biologische vader bepaald worden. Zo kunnen de mogelijke bloedgroepen van de baby bepaald worden en daarmee het risico op bloedgroepantagonisme. Er kan dan besloten worden je kindje tijdens de zwangerschap extra te controleren. Bij ernstige bloedarmoede wordt de bevalling ingeleid of wordt er een keizersnede gedaan. Soms is het mogelijk om de baby tijdens de zwangerschap te behandelen. In de meeste gevallen ontstaan er geen grote problemen en is het enige verschijnsel wat langer durende geelzucht bij de baby.

Hemoglobinegehalte (Hb)
Het Hb-gehalte uit dit bloedonderzoek wordt gebruikt als uitgangswaarde. Als je tijdens je zwangerschap klachten krijgt die kunnen passen bij bloedarmoede , wordt het hemoglobinegehalte nog een keer bepaald. Het is normaal dat het Hb-gehalte tijdens je zwangerschap wat daalt. Komt deze bloedwaarde onder een bepaald niveau, dan kun je worden behandeld met ijzertabletten (staalpillen) .
Bloedsuikergehalte
Dit onderzoek is niet noodzakelijk en wordt daarom niet door alle verloskundigen uitgevoerd. Een te hoog bloedsuikergehalte wijst op suikerziekte tijdens de zwangerschap.

Hepatitis B
Dragers van het virus dat hepatitis B veroorzaakt kunnen het virus tijdens de bevalling overdragen aan hun baby. Om te voorkomen dat een kindje hepatitis B ontwikkelt, krijgt het binnen twee uur na de geboorte antistoffen tegen deze ziekte toegediend . Via het rijksvaccinatieprogramma wordt je baby gevaccineerd tegen hepatitis B.

Syfilis (lues)
Het is mogelijk dat je, zonder het zelf te weten, besmet bent met syfilis.’Syfilis is een seksueel overdraagbare aandoening die tijdens de zwangerschap en tijdens de bevalling kan worden overgedragen op je baby. Dit heeft ernstige gevolgen. Daarom zal een bloedonderzoek waaruit syfilis blijkt altijd tot verder onderzoek leiden om te kijken of de diagnose klopt. Het komt namelijk regelmatig voor dat het eerste bloedonderzoek ten onrechte positief was. Als je definitief besmet blijkt te zijn, word je met medicijnen behandeld zodat je de ziekte niet kunt overdragen aan je baby. Ook je partner wordt onderzocht en indien nodig behandeld.

HIV
HIV is het virus dat aids veroorzaakt. Als je besmet bent met dit virus, word je tijdens je zwangerschap met medicijnen behandeld. Dit verkleint de kans dat je baby ook besmet raakt. Tijdens de zwangerschap wordt regelmatig gecontroleerd of de medicatie aanslaat. Als je in de afgelopen drie maanden een risicovolle seksuele relatie hebt gehad, is HIV nog niet aantoonbaar in je bloed. Na drie maanden moet je dan nogmaals getest worden.

Tijdens de eerste zwangerschapscontrole krijg je veel informatie mee , onder andere over:

• voeding tijdens de zwangerschap
• infecties voorkomen tijdens de zwangerschap
• mogelijkheden voor prenatale screening
• borstvoeding
• bevallen in het ziekenhuis
• kraamzorg aanvragen

Als je vragen hebt, kun je natuurlijk deze stellen. Je kunt ook thuis een vragenlijstje maken met alles wat je wilt vragen tijdens de controle.

Als er nog geen echo gemaakt is, krijg je een aanvraagformulier mee voor de termijnecho die rond de twaalfde week van de zwangerschap wordt gemaakt. Deze echo wordt meestal gemaakt bij een diagnostisch centrum bij jou in de buurt. Je kunt hiervoor zelf een afspraak maken. Sommige verloskundigen maken de echo zelf. Er wordt ook een afspraak gemaakt voor een vervolgcontrole die ongeveer vijf tot zes weken na de eerste controle plaatsvindt. In het ziekenhuis kan de vervolgcontrole eerder zijn.

Informatie van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu
http://www.rivm.nl

Informatie van het Erfocentrum
http://www.knov.nl/voor-zwangeren/zwanger

Informatie van het Nederlands Huisartsen Genootschap over bloedonderzoek tijdens de zwangerschap
http://nhg.artsennet.nl