Ziekte van Graves (ziekte van Basedow)

De schildklier is een kleine klier die voor in de keel ligt. Hij weegt slechts twintig tot vijfentwintig gram. Zonder deze klier kan het lichaam niet normaal functioneren. De schildklier heeft vooral effect op de stofwisseling. Hiermee bedoelen we het proces waarbij voedsel wordt omgezet in energie. Ook hebben we de klier nodig voor een normale hersenfunctie.
De werking van de schildklier berust op het afscheiden van een groep jodiumhoudende stoffen die schildklierhormonen worden genoemd. Deze hormonen verspreiden zich door het hele lichaam en stimuleren de stofwisseling. Jodium is zeer belangrijk voor het functioneren van de schildklier.

De ziekte van Graves is een auto-immuunziekte. Dit betekent dat het afweersysteem zich gedeeltelijk tegen het eigen lichaam keert. Normaal gesproken produceert het afweersysteem antistoffen als reactie op lichaamsvreemde stoffen of micro-organismen zoals bacteriën of virussen die het lichaam binnendringen. Het antilichaam 'vecht' tegen deze lichaamsvreemde stoffen door zich eraan te binden en ze vervolgens te vernietigen. Hoewel dit systeem zeer goed werkt bij het bestrijden van infecties, treden soms fouten op. In dat geval worden soms lichaamseigen stoffen als 'vreemd' beschouwd. Dit noemen we een auto-immuunreactie.
Mensen met de ziekte van Graves hebben een afwijkende antistof die de schildklierstimulerende antistof wordt genoemd. Deze antistof hecht zich aan de cellen van de schildklier. In plaats van deze cellen te vernietigen, stimuleert de antistof de schildklier tot een hogere productie dan voor het lichaam nodig is. De oorzaak van de ziekte van Graves is dus een probleem met het afweersysteem. Het is echter niet bekend waardoor deze antistoffen worden gevormd. In bepaalde families komt de aandoening vaker voor. Dit duidt op een zekere mate van erfelijkheid. De ziekte komt vaker bij vrouwen voor dan bij mannen en treedt vooral op bij mensen tussen de 20 en 40 jaar.

Het klassieke kenmerk van iemand met de ziekte van Graves, is een toegenomen schildklierwerking. Er wordt dus te veel schildklierhormoon afgescheiden. We noemen dit hyperthyreoïdie. Symptomen kunnen zijn:

• struma, een zwelling die meebeweegt met de adamsappel in de keel bij het slikken;
• warme handen en overmatig transpireren;
• versnelde hartslag (pols) en soms hartkloppingen;
• vermoeidheid;
• de patiënt kan niet tegen temperatuurstijgingen. Een koude omgeving voelt vaak prettiger aan;
• toegenomen eetlust zonder dat de patiënt hierdoor aankomt. Vermagering komt zelfs vaak voor;
• wijd openstaande ogen en staren, soms puilen de ogen uit (exophthalmus);
• verdikking van de huid op de scheenbenen.

Voor mensen met bovenstaande symptomen is het aan te bevelen op korte termijn een arts te raadplegen. Meestal kan de diagnose gesteld worden aan de hand van het klinisch beeld, aangevuld met bloedonderzoek. Hierbij wordt de hoeveelheid schildklierhormoon die de schildklier afscheidt, gemeten. Een biopsie, het weghalen van een stukje weefsel van de schildklier voor microscopisch onderzoek, is doorgaans niet noodzakelijk.

Hartfalen, gepaard gaande met boezemfibrilleren (een hartritmestoornis), is een veel voorkomende complicatie bij ouderen wanneer de hyperthyreoïdie onbehandeld blijft.

De ziekte van Graves kan op drie manieren behandeld worden.

• Medicijnen die verhinderen dat de schildklier te veel hormonen afscheidt. Deze behandeling heeft meestal op vrij korte termijn succes en er treedt geen hyperthyreoïdie op. De behandeling duurt echter een jaar en bij ongeveer de helft van de patiënten komen de symptomen na enige tijd toch weer terug nadat de behandeling gestopt is.

• Toediening van radioactief jodium. Zodra het radioactieve jodium is opgenomen door de schildklier, kan het de activiteit van de overactieve klier verminderen door kleine hoeveelheden radioactiviteit uit te stralen. Hoewel bij deze procedure gebruik wordt gemaakt van radioactiviteit, is deze erg veilig. Andere delen van het lichaam worden niet aan radioactiviteit blootgesteld. Alleen tijdens de zwangerschap mag deze behandelmethode niet toegepast worden. Ook mogen patiënten tot zes maanden na de behandeling niet zwanger worden. De behandeling heeft als voordeel dat er snel resultaat wordt geboekt. Nadeel is dat in veel gevallen hypothyreoïdie optreedt als gevolg van de behandeling. Na tien jaar zelfs bij 70 procent van de patiënten. Ook zal de patiënt zijn leven lang schildklierhormonen moeten slikken.

• Een operatie, waarbij een deel van de schildklier wordt verwijderd, kan de toegenomen activiteit eveneens verminderen. Deze methode wordt toegepast wanneer de behandeling met medicijnen of jodium niet aangeslagen is. Wanneer sprake is van een ernstige zwelling van de schildklier (struma) kan uit cosmetische overwegingen gekozen worden voor deze behandeling.

www.graves-patienten.nl/indexnl.html
www.artsennet.nl/nhg/standaarden/M31/start.htm
www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/000358.htm
Krukowski, Z.H., 2000. The thyroid gland and the thyroglossal tract. In: R.C.G. Russell, N.S. Williams & C.J.K. Bulstrode, eds. Bailey & Love's short practice of surgery. 23rd ed. London: Arnold, 2000.